راهنما · AT-R33REV. 2026-A
لپتاپ پرسروصدا و داغ شده: علتش چیست

نوشته Benjamin Reichertشبکه، سختافزار، پشتیبانی · متخصص IT در یکپارچهسازی سیستمها (Fachinformatiker für Systemintegration, IHK)آخرین بهروزرسانی:
لپتاپ یک مصالحه است. توان پردازش زیاد، جای کم، و کل مسیر خنککاری عبارت است از یک فن، یک لوله حرارتی به کلفتی یک انگشت و یک دسته پره به اندازه یک قوطی کبریت. اگر این مسیر تنگتر شود، گرما جمع میشود. پردازنده برای اینکه آسیب نبیند خودش سرعتش را کم میکند و فن در برابرش تندتر میچرخد. همین را میشنوید.
اول مشخص کنید: فن کی تند میشود؟
پیش از اینکه کسی به پیچگوشتی دست بزند، به این سؤال جواب بدهید. نصف راه جستوجو را کوتاه میکند.
فقط موقع روشن کردن، برای چند ثانیه. این یک خودآزمایی است. اگر بعدش دوباره آرام شود، کاری لازم نیست.
فقط زیر بار. یک تماس تصویری یا یک آپدیت بزرگ Windows. در این حالت یک دستگاه باریک حق دارد پرسروصدا شود. آزاردهنده است، ولی به ساختار دستگاه برمیگردد.
همیشه، حتی وقتی کاری نمیکنید. اینجا چیزی درست نیست. یا برنامهای در پسزمینه کار میکند، یا مسیر خنککاری گرفته است.
تازه بعد از بیست تا سی دقیقه، و بعد همه چیز کند میشود. این همان جمع شدن معمول گرما است.
سؤال دوم: پرسروصدا، داغ یا هر دو؟ پرسروصدا ولی فقط کمی گرم یعنی فن کار میکند و گرما بیرون میرود. داغ ولی بهطور عجیبی بیصدا نشانه بدتری است: یعنی گرما اصلاً به فن نمیرسد. هر دو با هم، حالت معمول دستگاههایی است که روی میز کار ما میآیند.
رایجترین علتها
هیتسینک گرفته است. پرهها درست کنار دریچه خروج هوا هستند و فن سالها هوای اتاق را از میانشان عبور میدهد. گرد و غبار و مو در این مدت مثل نمد روی سمت داخلی پرهها مینشیند. بعد از سه تا پنج سال این استثنا نیست، بلکه قاعده است.
خمیر حرارتی خشک شده است. میان چیپ و هیتسینک لایه بسیار نازکی از خمیر هست که آخرین فاصله هوا را پر میکند. بعد از حدود پنج سال سفت و پودری میشود. در این حالت ممکن است داخل دستگاه تمیز باشد و باز هم داغ شود.
بلبرینگ فن از کار افتاده است. فنی که میساید، تقتق میکند یا با ریتم صدا میدهد، مشکل گرد و غبار ندارد، مشکلش مکانیکی است. تمیز کردن چیزی را عوض نمیکند و قطعه باید تعویض شود. برای مدلهای رایج معمولاً هنوز فن یدکی پیدا میشود.
یک برنامه مدام بار ایجاد میکند. همگامسازی ابری که تمام نمیشود، یا یک برنامه بهاصطلاح بهینهساز. فن در این حالت دقیقاً کار درست را میکند، فقط علت جای دیگری است. اینکه معمولاً چه چیزی در پسزمینه اجرا میشود، در راهنمای «کامپیوتر کند است» آمده است.
سطح زیر دستگاه. ورودی هوا تقریباً در همه لپتاپها زیر دستگاه است. دستگاهی که روی پتو یا مبل است، روی یک اسفنج ایستاده و هوا به آن نمیرسد. این تنها علت این فهرست است که در پنج ثانیه رفع میکنید. اگر هر روز با لپتاپ کار میکنید، ارتفاع میز و فاصله مناسب را در محاسبهگر میز کار با کامپیوتر پیدا میکنید.
آنچه خودتان در ده دقیقه میتوانید بررسی کنید
- سطح زیر دستگاه را عوض کنید. سطح سفت و صاف، و چند میلیمتر فاصله زیر لبه عقب. دو تا چوبپنبه کافی است.
- با چراغقوه به داخل دریچههای هوا نگاه کنید، زیر دستگاه و دریچه خروج کناری. پنبه خاکستری میان پرهها جای شک باقی نمیگذارد.
- Task Manager را باز کنید (Strg + Umschalt + Esc، یعنی Ctrl + Shift + Esc)، زبانه «Prozesse» (Processes) و مرتبسازی بر اساس CPU. اگر در حالت بیکار چیزی مدام سی درصد یا بیشتر نشان میدهد، علت را پیدا کردهاید. آپدیت و آنتیویروس میتوانند مدت کوتاهی بالای فهرست باشند، نه ساعتها.
- حالت مصرف انرژی را پایین بیاورید. در Windows 11 در تنظیمات، بخشهای «System» و «Netzbetrieb & Akku» را باز کنید؛ در Windows 10 این گزینه «Energiesparplan» نام دارد. این کار کمی از سرعت کم میکند و کار زیادی از دوش فن برمیدارد.
- دستگاه را ریاستارت کنید و نیم ساعت ببینید چیزی تغییر میکند یا نه.
اگر با این کارها بهتر نشد، مشکل سختافزاری است.
چرا اسپری هوای فشرده برای لپتاپ کمتر فایده دارد
اسپری فروشگاه لوازم برقی اولین چیزی است که به ذهن میرسد و برای لپتاپ معمولاً جواب درستی نیست. نمد روی سمت داخلی دسته پرهها نشسته است. اگر از بیرون به دریچه خروج فوت کنید، آن را عمیقتر به داخل دستگاه میرانید، نه بیرون. برای کیس کامپیوتر رومیزی که باز است، اسپری کار میکند، برای لپتاپ نه.
از این گذشته، فن در این حالت آزادانه و تندتر از آنچه برایش ساخته شده میچرخد. بلبرینگ این را تحمل نمیکند. و اگر اسپری را کج بگیرید، گاز مایع روی برد میپاشد.
میماند باز کردن دستگاه به دست خودتان. در یک لپتاپ اداری با دریچه سرویس، کار سادهای است. در بیشتر دستگاههای باریک، هیتسینک زیر مادربرد است: کیبورد بیرون، برد بیرون، و دوباره همه سر جایش. آنچه در این کار میشکند کمتر پیچها هستند و بیشتر زبانههای قفلشونده لبه بدنه و کابلهای فلت تاچپد و کیبورد. کانکتور این کابلها گیرههای تاشوی ریزی دارد که اگر به جای باز کردن گیره کابل را بکشید، میشکند. یک کابل پارهشده تاچپد بیشتر از کل تمیزکاری خرج دارد.
کاری که ما انجام میدهیم
دستگاه را باز میکنیم، هیتسینک را برمیداریم و دسته پرهها را از سمت داخل تمیز میکنیم. خمیر قدیمی را از روی چیپ و کف هیتسینک پاک میکنیم، خمیر نو میزنیم و دستگاه را میبندیم. فن را هم همزمان بررسی میکنیم: اگر روان میچرخد، میماند. اگر تقتق میکند، فن نو میگذاریم. این موقع باز کردن معلوم میشود، نه از قبل پشت تلفن.
بعد دستگاه پیش ما با بار کامل کار میکند تا از روی دما ببینیم کار نتیجه داده است یا نه.
حساب کنید که دستگاه یک روز کاری پیش ما میماند؛ اگر فن باید سفارش داده شود، بیشتر. هزینه به میزان کار و قطعه یدکی بستگی دارد. محدوده هزینه را از قبل میگوییم؛ نرخ ساعتی در صفحه قیمتها آمده است.
وقتی اصلاً مشکل خنککاری نیست
باتری باد کرده: فوراً کنار بگذارید
اگر دستگاه روی میز لق میزند، کف آن برآمده شده یا تاچپد گیر کرده و دیگر کلیک نمیشود، به احتمال زیاد باتری باد کرده است. در این حالت: دیگر از آن استفاده نکنید و به هیچ وجه شارژش نکنید. شارژر را جدا کنید، دستگاه را روی سطحی نسوز بگذارید، روی برآمدگی فشار ندهید و چیزی در آن فرو نکنید.
باتری لیتیومی باد کرده ممکن است آتش بگیرد، و این آتش را نمیشود مثل آتش کاغذ خاموش کرد. دستگاه را پیش ما یا به مرکز جمعآوری پسماند (Wertstoffhof) بیاورید. اینکه پیش از آن با اطلاعات چه باید کرد، در راهنمای «کامپیوتر قدیمی را میخواهید کنار بگذارید» آمده است.
شارژر (آداپتور). آداپتور موقع کار گرم میشود و این طبیعی است. ولی نباید داغ شود و بهخصوص نباید بو بدهد. این مشکل بهطور چشمگیری در آداپتورهای ارزان غیراصل و بدون علامت استاندارد پیش میآید.
چیپ گرافیک. اگر دستگاه داغ میشود و همزمان روی تصویر خط یا مربعهای ریز میافتد، یا هنگ میکند، ممکن است علت چیپ گرافیک باشد. این چیپ لحیم شده است و معمولاً اینجا تعمیر دیگر بهصرفه نیست. در این حالت همین را به شما میگوییم، به جای اینکه تمیزکاریای بفروشیم که چیزی را تغییر نمیدهد.
هنوز میارزد؟
تمیزکاری همراه با خمیر نو بخش کوچکی از قیمت یک دستگاه نو را دارد. با این حال سؤال بجاست و به سه چیز بستگی دارد.
وضعیت و سن دستگاه. تا حدود هفت سال، و اگر لولاها، صفحهنمایش و باتری سالم باشند، تکلیف روشن است: بدهید انجامش دهند.
Windows 11. اگر پردازنده دستگاه برای آن تأیید نشده باشد، آپدیتهای امنیتی از طریق برنامه رایگان ESU فقط تا اواسط اکتبر 2027 میآید. اینکه بعد از آن چه راههایی میماند، در راهنمای «Windows 10 دیگر پشتیبانی نمیشود» آمده است.
کارهای دیگری که در پیش است. تمیزکاری بهاضافه باتری بهاضافه لولای لق در یک دستگاه ارزانقیمت هشتساله: اینجا دیگر نمیارزد. در این حالت ترجیح میدهیم درباره یک دستگاه نو و مناسب صحبت کنیم تا تعمیری که بهصرفه نیست. این را از قبل از ما میشنوید، حتی اگر از این توضیح سودی نبریم. اینکه باتری هنوز چقدر سالم است، از قبل با بررسی باتری معلوم میشود.
پرسشهای متداول
داخل لپتاپ را هر چند وقت یک بار باید تمیز کرد؟
بهطور تقریبی هر دو تا سه سال. در خانهای که فرش یا حیوان خانگی دارد، بهتر است هر دو سال. لازم نیست برایش در تقویم وقت بگذارید: خود دستگاه خبر میدهد، همین که فن حتی در حالت بیکار هم مدام شنیده شود.
تمیز کردن کافی است یا خمیر سیلیکون (خمیر حرارتی) هم باید همیشه عوض شود؟
هر کس هیتسینک را از روی چیپ بردارد، خمیر را هم عوض میکند. لایه قدیمی بعد از باز شدن دیگر درست نمینشیند و با بستن دوباره، فاصله را پر نمیکند. فقط وقتی پرهها را بشود از دریچه سرویس تمیز کرد، بیآنکه هیتسینک باز شود، خمیر سر جایش میماند.
آیا گرما میتواند اطلاعات من را از بین ببرد؟
پردازنده پیش از آنکه آسیب ببیند، سرعت خودش را کم میکند و در بدترین حالت خاموش میشود. خطر بیشتر در خاموش شدن ناگهانی وسط ذخیره کردن است، چون در این حالت ممکن است فایلها خراب شوند. پس پیش از آنکه با دستگاهی که داغ میشود ادامه دهید، بکاپ داشته باشید.
پایه خنککننده لپتاپ (کولپد) فایدهای دارد؟
کمی، اگر دستگاه در غیر این صورت روی سطح نرم قرار میگرفت. برای پرههای گرفته کاری نمیکند؛ فقط هوا را به مسیری بسته فشار میدهد. چند میلیمتر فاصله زیر لبه عقب تقریباً همان اثر را دارد و هزینهای هم ندارد.
فن درست بعد از روشن کردن چند لحظه با تمام سرعت میچرخد. نشانه بدی است؟
نه. بسیاری از دستگاهها موقع روشن شدن یک بار فن را تا آخر بالا میبرند و بررسی میکنند که راه میافتد یا نه. اگر بعد از آن دوباره آرام شود، همه چیز درست است. فقط وقتی جای نگرانی دارد که همانطور بالا بماند.