Rehber · AT-R14REV. 2026-A
Bilgisayar yavaş: en sık nedenler ve gerçekten işe yarayanlar

Yazan: Benjamin ReichertAğ, donanım, destek · Sistem entegrasyonu bilişim uzmanı (Fachinformatiker für Systemintegration, IHK)Güncelleme:
İyi haber: Çoğu durumda sebep birkaç nedenden biridir ve bunların en pahalısı bile yeni bir cihazdan ucuzdur.
Önce şunu belirleyin: Tam olarak ne zaman yavaşlıyor?
Herhangi bir şey kurmadan önce bu soruyu cevaplayın. Bundan sonraki her şey buna bağlı.
Açılırken ve kapanırken. Eski bir sabit disk ya da otomatik başlatılan çok fazla program için tipik bir durum.
Her zaman, ne yaparsanız yapın. Yetersiz RAM'e ya da dolu bir sistem diskine işaret eder.
Sadece internette. O zaman genelde sorun bilgisayarda değil, tarayıcıda ya da internet hattındadır.
Ancak yarım saat çalıştıktan sonra. Bu bir ısınma sorunudur. İşlemci aşırı ısınmamak için kendini yavaşlatır.
Belirli bir günden beri. Bir güncelleme, yeni kurulmuş bir program ya da kötü amaçlı yazılım. O gün ne olduğunu düşünün. Mavi ekranlar da çıkıyorsa mavi ekran yardımı işinize yarar.
En sık nedenler
SSD yerine klasik bir sabit disk
En büyük etki açık ara buradan gelir. Yaklaşık 2018'e kadar üretilen cihazlarda çoğu zaman hâlâ dönen bir plakalı mekanik sabit disk bulunur. Bu disk saniyede yaklaşık 100 megabayt okur, basit bir SSD bunun katlarını okur. Windows açılırken binlerce küçük dosyaya erişir ve eski teknoloji tam da burada çöker.
Bilgisayarınızın geri kalanı sağlamsa, bu değişim beklemekten bıktıran bir cihazı yeniden kullanılabilir hâle getirir. Mevcut veriler ve programlar aktarılır, hiçbir şeyi yeniden kurmanız gerekmez. Ancak eski disk şimdiden ses çıkarıyorsa ya da dosyalar kayboluyorsa, önce „Disk bozuldu: Şimdi kesinlikle yapmamanız gerekenler" rehberini okuyun.
Yetersiz RAM
Dört gigabayt, Windows 11 için pratikte artık yetmez. Bellek dolunca Windows diske taşır ve her şey ağırlaşır. Bunu Görev Yöneticisi'nde görürsünüz (Ctrl + Shift + Esc / Strg + Umschalt + Esc, „Leistung" (Performans) sekmesi): RAM sürekli yüzde 80'in üzerindeyse bu güçlü bir işarettir. Henüz kanıt değildir, çünkü Windows yer olduğu sürece verileri bilerek bellekte tutar. Bilgisayar bu sırada sürekli diske taşıyorsa, o zaman emin olabilirsiniz.
Yükseltme ucuzdur ve standart bir cihazda on beş dakika sürer. Bazı ince laptoplarda bellek anakarta lehimlidir, o zaman maalesef mümkün değildir.
Dolu sistem diski
Windows'un çalışmak için boş alana ihtiyacı vardır. Yüzde ondan az boş yer kalınca belirgin şekilde yavaşlar, yüzde beşin altında iş iyice can sıkar. Ancak yüzdeler tek başına ölçü değildir: İki terabaytın yüzde onu bol bol yeterken küçük bir 128 gigabaytlık SSD'nin yüzde onu yetmez. Kaba bir ölçü olarak, sürücü ne kadar büyük olursa olsun C: sürücüsünde yaklaşık 20 ila 25 gigabayt boş kalmalıdır. Sizde ne kadar olduğuna Dosya Gezgini'nden bakın.
Otomatik başlatma
Kurulan programların neredeyse yarısı, size sormadan kendini otomatik başlatmaya ekler. Birkaç yıl sonra yirmi şey birlikte açılır, siz bunların üçüne ihtiyaç duyarsınız. Görev Yöneticisi'nde bunun için ayrı bir sekme vardır; Windows orada her girdinin açılışı ne kadar yavaşlattığını bile gösterir.
Toz ve kurumuş termal macun
Yirmi dakika sonra gürültü yapıp ardından ağırlaşan bir laptopun içi tıkanmıştır. Fan ve soğutucu toz ve tüyle dolar, ısı dışarı çıkamaz ve işlemci kendini yavaşlatır. Yaklaşık beş yaşından büyük cihazlarda buna termal macunun kuruması da eklenir.
Bu el işçiliği ister ve kutudan basınçlı havayla halledilemez, çünkü öyle yapınca toz cihazın daha da içine gider.
Tarayıcı
Kırk açık sekme, altı eklenti ve bir şekilde birlikte kurulmuş üç araç çubuğu. Bir tarayıcı rahatlıkla birkaç gigabayt RAM kaplayabilir. Eklentileri kontrol edin ve tanımadıklarınızı kaldırın.
Kötü amaçlı yazılım ya da sözde optimizasyon programları
Gerçek bir kötü amaçlı yazılım bulaşması yavaşlatır, orası kesin. Ama biz daha çok öbür sorunu görüyoruz: Bilgisayarda arka planda çalışan, birbirini engelleyen ve her hafta uyarı gösteren iki üç tane „PC hızlandırıcı" kurulu. Bu programlar çözüm değil, sorunun sebebidir.
Yarım saatte kendiniz neler yapabilirsiniz
- Bilgisayarı bir kez tamamen yeniden başlatın. Kapağını kapatmak değil, gerçekten yeniden başlatmak. Yoksa Windows haftalarca yük biriktirir.
- Otomatik başlatılanları ayıklayın (Görev Yöneticisi, „Autostart" sekmesi).
- Disk alanını kontrol edin ve Disk Temizleme'yi çalıştırın.
- Tarayıcı eklentilerini gözden geçirin.
- Windows güncellemelerini kurun ve yeni güncelleme gelmeyene kadar devam edin.
- Tanımadığınız ya da artık kullanmadığınız bütün programları kaldırın.
Bununla durumların bir kısmı çözülür. Sonrasında hâlâ takılıyorsa sorun donanımdadır.
İşe yaramayanlar
Registry temizleyiciler. Ölçülebilir hiçbir fayda sağlamaz, en kötü durumda gerekli girdileri silebilir.
Aynı anda iki antivirüs programı. Birbirlerini engeller ve performansı düşürür. Biri yeter; Windows'un yerleşik Defender'ı ev kullanımı için gayet iyidir.
SSD'de birleştirme (defrag). Eski sabit disklerde anlamlıydı, SSD'lerde gereksizdir ve hatta ömrü kısaltır. Windows bunu kendisi ayarlar.
İlk iş olarak Windows'u yeniden kurmak. Bazen işe yarar ama kurulumu bütün bir gününüzü alır. Önce kontrol edin, sonra karar verin.
Yükseltmek mi, yeni almak mı?
Kaba bir kural olarak: Cihaz yedi yaşından küçükse ve satın alındığında ucuz bir cihaz değilse, yükseltmeye neredeyse her zaman değer. SSD ve RAM birlikte yeni bir bilgisayarın fiyatının küçük bir kısmına mal olur ve sizi yeniden rahatça çalışabileceğiniz bir hıza kavuşturur.
Aleyhine olanlar: anakarta lehimli bellek, bozuk batarya ile birlikte sallanan menteşeler ya da Windows 11 için fazla eski bir işlemci. Bu durumda bir yıl sonra yine de değiştirilmesi gereken bir cihaza para yatırırsınız. Konunun neden acil olduğunu „Windows 10 artık desteklenmiyor – şimdi ne yapmalısınız" rehberinde bulabilirsiniz.
Bunu size önceden söyleriz. Bir onarım ekonomik açıdan mantıklı değilse, daha az kazansak da bunu size söyleriz.
Sık sorulan sorular
SSD takmak ne kadar sürer?
Standart bir cihazda yalnızca değişim yaklaşık bir saat sürer. Mevcut veriler ve programlar da taşınacaksa buna kopyalama süresi eklenir; veri miktarına göre bu birkaç saat sürebilir. Cihazın bizde ne kadar kalacağını önceden sizinle konuşuruz.
SSD taktırırken verilerim kaybolur mu?
Genelde hayır. Sürücü klonlanır, sonra masaüstünüzü eskisi gibi bulursunuz. Ancak eski disk ses çıkarıyorsa ya da dosyalar kayboluyorsa, önce yedek alınır, klonlama ondan sonra yapılır: Klonlama işlemi ölmek üzere olan bir diski tamamen bitirebilir. Eski diski size geri veririz, böylece çekmecede bir yedeğiniz olur.
Laptopum gürültülü çalışıyor ve ısınıyor. Kendim temizleyebilir miyim?
Masaüstü bilgisayarda tozu biraz dikkatle kendiniz alabilirsiniz. Laptoplarda ise cihazın sökülmesi gerekir ve orada kabloların ya da plastik tırnakların kopma ihtimali yüksektir. Bu ancak deneyimle yapılmaya değer.
İçinde zaten SSD varsa, daha fazla RAM yine de fayda eder mi?
Görev Yöneticisi sürekli yüksek bellek kullanımı gösteriyorsa, evet. Bellek ise sadece yarı yarıya doluysa, daha fazlası bir şey kazandırmaz. Bu yüzden doğrudan satmak yerine önce ölçüyoruz.
Sekiz yıllık bir bilgisayarı tamir ettirmeye değer mi?
Cihaza bağlı. 2017'den sağlam bir iş laptopu, SSD ve daha fazla bellekle yeniden kullanılabilir hıza kavuşur. Ama içinde çoğunlukla yedinci nesil bir işlemci vardır ve bu işlemci Windows 11 için onaylı değildir. Bu cihazlar güvenlik güncellemelerini ücretsiz ESU programıyla yalnızca 12 Ekim 2027'ye kadar alır; sonrasında bir Linux sistemi ya da yeni bir cihaz gerekir. Aynı döneme ait ucuz bir giriş seviyesi cihaz ise yeniyken bile yavaştı ve yavaş kalacaktır.