Rehber · AT-R11REV. 2026-A
Harddisk bozuldu: Şimdi kesinlikle yapmamanız gerekenler

Yazan: Benjamin ReichertAğ, donanım, destek · Sistem entegrasyonu bilişim uzmanı (Fachinformatiker für Systemintegration, IHK)Güncelleme:
Bunu şu anda telefondan okuyorsanız ve bilgisayar yan tarafta hâlâ çalışıyorsa: Kapatın. Güç düğmesine basılı tutarak. Normal şekilde kapatmayın.
Gerisini sonra okuyabilirsiniz.
Kapatmak neden bu kadar acil
Mekanik olarak hasar görmüş bir harddiskte her dönüş ek hasar yaratır. Okuma-yazma kafası normalde plakanın üzerinde incecik bir hava yastığında durur. Plakaya değerse manyetik katmanı kazır. Bir kez kazınan şeyi kimse geri getiremez. Laboratuvar da getiremez.
Disk tıkırdıyorsa, klik sesi çıkarıyorsa, sürtünüyorsa ya da aralıklarla tekrar tekrar baştan dönmeye başlıyorsa, bu bir yazılım sorunu değildir. Bu mekaniktir. Hemen kapatın.
SSD'de hareketli parça yoktur, ama başka bir sorun vardır: Elektrik geldiği sürece kontrolcü (controller) çalışır ve arka planda işlem yapmaya devam eder. Bu da durumu kötüleştirebilir.
Durumu kötüleştiren beş tepki
- Çalışmaya devam edip umut etmek. En yaygın hata. Nasılsa hâlâ bir şekilde çalışıyor. Ama çalıştığı her dakika size veri kaybettirir.
- Kapatıp yeniden açmak. Sonra bir daha. Mekanik bir arızada her açma denemesi hasarlı yerin üzerinden bir kez daha geçmek demektir. Beşinci denemeden sonra kurtarılabilecek veri, genelde ilk denemeden sonrakinden daha azdır.
- Üzerinde bir kurtarma programı çalıştırmak. Böyle bir aracı asla arızalı diskin üzerine kurmayın, bulduğu dosyaları da asla oraya geri yazmayın. Böylece tam da hâlâ orada duran verilerin üzerine yazmış olursunuz. Üstelik zaten ölmekte olan diski saatlerce yük altında tutarsınız. Cihaz ses çıkarıyorsa artık hiçbir yazılım işe yaramaz.
- Windows'a onartmak. Windows diski kontrol edip onarmayı önerdiğinde bu iyi niyetli görünür. Ama bu tür kontroller dosya sistemine değişiklik yazar. Arızalı bir diskte bu, daha önce sağlam olan klasör yapılarını yok edebilir.
- Açmak. Diski buzluğa koymak ya da kasasını açıp içine bakmak gibi tavsiyeler dolaşıyor. Lütfen yapmayın. Temiz oda dışında açılan bir harddiske saniyeler içinde toz girer. Laboratuvar böyle diskleri de açabilir, ama başarı şansı ciddi şekilde düşer ve kurtarma belirgin şekilde pahalılaşır.
Bunun yerine ne yapmak mantıklı
Cihazı kapatın, disk içinde kalsın, başka hiçbir şeye dokunmayın.
Ne olduğunu not edin. Bilgisayar düştü mü? Elektrik kesintisi oldu mu? Disk ses çıkarıyor mu? Bir şey silindi ya da formatlandı mı? Nasıl ilerleneceğini bu bilgiler belirler, sonradan ise kimse tam olarak hatırlamaz.
Sonra en önemli soru: Bu veriler gerçekten ne kadar önemli? Her şey buna bağlı. Tatil fotoğrafları için laboratuvar nadiren masrafına değer. Son on yılın muhasebesi söz konusuysa durum farklıdır.
Profesyonel veri kurtarma nasıl yapılır
İlk adım her zaman aynıdır: Diskin tam bir kopyası alınır, sektör sektör, hasarlı yerlere takılıp kalmak yerine onları atlayan bir cihazla.
Bundan sonra yalnızca bu kopya üzerinde çalışılır. Orijinal diske artık dokunulmaz. Bir kurtarma denemesi başarısız olursa, bu imajın yeni bir çalışma kopyasıyla devam edilir ve başka bir yöntem denenir.
İnternetten indirilen programdan farkı tam olarak budur. Fark, daha akıllı yazılım olması değildir. Hastanın üzerinde artık kimsenin ameliyat yapmamasıdır.
Mekanik hasarlarda bu iş artık masa başında yapılamaz. Arızalı bir elektronik kartı laboratuvar kasayı açmadan değiştirebilir. Ama kafalara, motora ya da plakalara dokunmak gerektiği anda disk temiz odaya girmek zorundadır. Bu, uzman laboratuvar işidir, günlerce hatta haftalarca sürer ve maliyeti genelde birkaç yüz eurodan bin euroya yakın bir aralıktadır, ağır hasarlarda daha da fazladır. Ciddi firmalar önce bir analiz yapar, fiyatı size ondan sonra söyler. Daha baştan başarı garantisi veren birine şüpheyle yaklaşın.
Son olarak hoş olmayan bir paragraf
Veri kurtarma, yedeklemenin yerini tutmaz. Yedek olmadığında geriye kalan çaredir.
Pahalıdır, zaman alır ve her zaman işe yaramaz. Yedekleme bunun küçük bir kısmına mal olur ve onunla çok daha hızlı şekilde işinize dönersiniz.
İki aynalanmış diski olan bir NAS da tek başına yedek sayılmaz: Bir silme komutu ya da fidye yazılımı ikisini aynı anda vurur. Bir RAID'in gerçekte ne kadar yer bıraktığını ve sürümleri saklayan bir yedeklemenin ne kadar alan gerektirdiğini NAS ve RAID hesaplayıcı hesaplar.
Bu yazıyı şu anda acil bir durumda okuyorsanız: Önce diskle ilgilenin. Ama sonrasında bunun için kendinize bir tarih belirleyin. Acil durumda gerçekten işe yarayan bir yedeklemenin nasıl olması gerektiğini 3-2-1 kuralı ve geri yükleme testi rehberlerimizde bulabilirsiniz.
Arızalı disk değiştirildikten sonra da onu kontrol etmeden atmayın. “Eski bilgisayardan kurtulmak: verileri silmek, atmak ya da yeniden kullanmak” rehberi, öncesinde verilerle ne yapılması gerektiğini anlatır. Diskiniz için, arızalı olsa bile, izlenecek yolu veri silme asistanı gösterir.
Bizim de artık bir şey yapamadığımız bir sınır var: kurtarma anahtarı artık kimsede olmayan şifrelenmiş bir disk. Bu anahtarın nerede durduğunu ve acil durum için nasıl saklanacağını “Dijital miras: giriş bilgileri olmadan neler kaybolur” yazısında bulabilirsiniz.
Sorunun gerçekten diskten kaynaklanıp kaynaklanmadığı çoğu zaman açılış davranışından anlaşılır. Bir bilgisayarın açılırken nereye kadar geldiğini ve bunun sebep hakkında ne söylediğini “Bilgisayar açılmıyor: neleri kontrol edebilirsiniz ve ne zaman yolun sonu gelir” gösterir.
Hâlâ normal çalışan bir diskte arızanın yaklaşıp yaklaşmadığını harddisk kontrolü gösterir: CrystalDiskInfo'dan metni yapıştırın, sonucu okuyun.
İkinci arıza mutlaka gelir. Sadece ne zaman geleceğini kimse bilmez.