ڕێنمایی · AT-R01REV. 2026-A
ڕێسای 3-2-1: باکئەپێک کە لە کاتی تەنگانەدا کار دەکات

لەلایەن Benjamin Reichertنێتۆرک، هاردوێر، پشتگیری · پسپۆڕی IT بۆ یەکخستنی سیستەم (Fachinformatiker für Systemintegration, IHK)دوایین نوێکردنەوە:
ڕێسای 3-2-1 چی دەڵێت؟
لە پشت ئەم سێ ژمارەیەوە بیرۆکەیەکی سادە هەیە: هەر ڕێوشوێنێکی پاراستن بە تەنیا دەکرێت شکست بهێنێت، بۆیە هەرگیز تەنیا پشت بە یەکێکیان مەبەستن.
- سێ کۆپی: داتا ئەسڵییەکە لەسەر سێرڤەر یان کۆمپیوتەر، لەگەڵ دوو باکئەپ. ئەگەر کۆپییەک لەناو بچێت، هێشتا دووی تر دەمێننەوە.
- دوو جۆری هەڵگری داتا: باکئەپەکان لەسەر تەکنیکی جیاواز هەڵدەگیرێن، بۆ نموونە لەسەر ئامێرێکی باکئەپ لەناو کۆمپانیا و لەسەر پاشەکەوتکەرێکی شفرەکراو (encrypted) لە داتاسەنتەرێکدا. هەڵەیەک کە یەکێکیان بگرێتەوە، کەم وا ڕێک دەکەوێت ئەوی تریش بگرێتەوە.
- کۆپییەک لە دەرەوە: دژی ئاگر، ئاو، دزی و بەرزبوونەوەی ڤۆڵتاژ لە سنووری ئاسایی، دژی هەر شتێک کە نووسینگە و باکئەپ بە یەکجار تووش بکات.
تێبینیی لاوەکیبۆچی «دوو جۆری هەڵگری داتا»؟
ئەم ڕێسایە لە سەردەمێکەوە ماوەتەوە کە پرسیارەکە «تەیپ یان هارد؟» بوو. ئەمڕۆ کرۆکەکەی ئەمەیە: دوو سیستەمی سەربەخۆ لە یەکتر، کە بە هەمان کارەبا، هەمان نێتۆرک و هەمان زانیاریی چوونەژوورەوە نەبەسترابن. دوو هاردی USBی هاوجۆر لەسەر هەمان سێرڤەر، بەپێی ئەم ڕێسایە بە یەک هەڵگری داتا دادەنرێن.
بۆچی هاردەکەی تەنیشت سێرڤەرەکە بەس نییە؟
هاردی دەرەکی دەستپێکێکی باشە، بەڵام زۆرجار هەمیشە بە ئامێرەکەوە بەستراوە و لە هەمان ژووردایە. ڤایرۆسی شفرەکەر (Ransomware) هەموو ئەو شتانە شفرە دەکات کە دەستی پێیان دەگات، و باکئەپە بەستراوەکەش لەوانەیە. ئاگر یان دزی لە هەمان ساتدا ئەسڵ و کۆپی تووش دەکات. دۆخی خودی هاردەکە پشکنینی هارد پیشانی دەدات.
بابەتێکی نزیک لەمانە بڕانی کارەبایە: بڕانی لەناکاوی کارەبا چی بە NAS و سێرڤەر دەکات و کام UPS (USV) لێی دەیانپارێزێت، لە ڕێنمایی «بڕانی کارەبا لە کۆمپانیادا» نووسراوە.
فۆڵدەرێکی Cloudی هاوکاتکراو (sync) باکئەپ نییە. خزمەتگوزارییە گەورەکان ئێستا وەشانە کۆنەکان و سەبەتەی خۆڵیان هەیە، بەڵام سنووری باکئەپەکە لە هیچ شوێنێک دیاری نەکراوە: داتابەیسەکان، فایلە کراوەکان و دۆخی سیستەم لە دەرەوە دەمێننەوە. هیچ بەڵگەیەکیش نییە کە بتوانرێت شتێک لێیەوە بگەڕێنرێتەوە. هەمووشی بە یەک ئەکاونت و لایسنسەکەیەوە بەستراوە. ئەوەی دەست بەسەر ئەو ئەکاونتەدا بگرێت، دەست بەسەر ئەو باکئەپە گوایە پارێزراوەشدا دەگرێت.
ئەو بەشەی بە ڕاستی گرنگە: گەڕاندنەوە
لە کاری ڕاستەقینەدا باکئەپ کەم جار لە کاتی باکئەپکردندا شکست دەهێنێت؛ لە کاتی گەڕاندنەوەدا شکست دەهێنێت. باکئەپەکە چەند مانگ «سەرکەوتوو»ی ڕاپۆرت دەکرد، بەڵام ناتەواو بوو. کەس پاسوۆردی شفرەکردنەکەی لە بیر نەماوە. یان گەڕاندنەوەکە کار دەکات، بەڵام چەند ڕۆژ دەخایەنێت و لەو ماوەیەدا کار ڕاوەستاوە.
بۆیە تاقیکردنەوەی گەڕاندنەوە بەشێکە لە هەموو باکئەپێک: بە بەردەوامی فایلێک بگەڕێننەوە، بە ماوەی درێژتر لە نێوان تاقیکردنەوەکاندا سیستەمێکی تەواو بگەڕێننەوە، و بپێون چەند دەخایەنێت. تەنیا ئەم تۆمارە هیوا دەکاتە بەڵگە. باکئەپێک کە هەرگیز نەگەڕێنرابێتەوە، پاراستن نییە، بەڵکو تەنیا بەڵێنێکە.
تێبینیی لاوەکیدوو پرسیار کە پلانی تەنگانەکەتان دەبێت وەڵامیان بداتەوە
یەکەم: زۆرترین بڕی کار کە دەتوانن لەدەستی بدەن چەندە، ڕۆژێک یان کاتژمێرێک؟ ئەمە دیاری دەکات چەند جار باکئەپ بکرێت. دووەم: دەبێت چەند خێرا دەست بە کار بکەنەوە؟ ئەمە تەکنیکەکە دیاری دەکات. پسپۆڕان پێی دەڵێن RPO و RTO؛ لە کورتکراوەکان گرنگتر ئەوەیە کە وەڵامەکان بە نووسین تۆمار کرابن.
چۆن ئەم ڕێسایە لە کۆمپانیاکەتاندا جێبەجێ بکەن
چوار شت سەلمێنراون. یەکەم: باکئەپی ئۆتۆماتیکی؛ ئەوەی دەبێت بە دەست دەست پێ بکرێت، ڕۆژێک لە ڕۆژان ئەنجام نادرێت. دووەم: باکئەپەکە خۆی ئاگادارتان دەکاتەوە کاتێک شتێک هەڵە دەبێت، لە جیاتی ئەوەی بە بێدەنگی شکست بهێنێت. سێیەم: لانیکەم کۆپییەک لە نێتۆرک جیا کراوەتەوە یان بە شێوەیەکی نەگۆڕ (immutable) پاشەکەوت کراوە، بۆ ئەوەی هێرشبەر نەگاتە ئەویش. چوارەم: پلانێکی تەنگانە بە زمانێکی ڕوون ئامادەیە: کێ چی دەکات، بە چ ڕیزبەندییەک، بە کام زانیاریی چوونەژوورەوە.
ئێمە ڕێک بەم شێوەیە باکئەپ بۆ کڕیارەکانمان ڕێک دەخەین: بەپێی ڕێسای 3-2-1، بە گەڕاندنەوەی پشکنراو و پلانێکی تەنگانە کە کەسانی ناپسپۆڕیش تێی دەگەن. زیاتر لە باکئەپ و گەڕاندنەوە لە کاتی تەنگانەدا. بۆ ئەوەی تێکچوونی سێرڤەر تەنیا بەیانییەکی خراپ بێت، نەک وێرانی.
پشکنینی تەنگانەی IT لە چەند خولەکێکدا پیشانی دەدات کۆمپانیاکەتان ئەمڕۆ لە کوێدایە: پرسیار دەربارەی ئەو چوار خاڵەی سەرەوە دەکات، لەگەڵ کارەبا، دەستگەیشتنەکان و بەڵگەنامەکردن، و دەیخەمڵێنێت دەستپێکردنەوەی کار چەند دەخایەنێت.