ڕێنمایی · AT-R05REV. 2026-A
تەلەفۆنی «پشتگیریی Microsoft» و فێڵەکانی تر: ئاوا خۆتان بپارێزن

لەلایەن Benjamin Reichertنێتۆرک، هاردوێر، پشتگیری · پسپۆڕی IT بۆ یەکخستنی سیستەم (Fachinformatiker für Systemintegration, IHK)دوایین نوێکردنەوە:
فێڵەکە چۆن کار دەکات
هەنگاوەکان نزیکەی هەمیشە یەکن. کەسێک کە گوایە کارمەندە بێ ئەوەی داواتان کردبێت تەلەفۆن دەکات و دەڵێت کێشەیەک لە کۆمپیوتەرەکەتاندا هەیە. بۆ ئەوەی «یارمەتیتان بدات»، داوا دەکات پرۆگرامێک دابمەزرێنن یان ماڵپەڕێک بکەنەوە، بەمە دەستڕاگەیشتن لە دوورەوە بە شاشەکەتان بەدەست دەهێنێت. دواتر پەیامی بێزیانی سیستەمتان پیشان دەدات و وەک «بەڵگە» بۆ ڤایرۆسەکە دەیانناسێنێت، و فشار دروست دەکات: گوایە دەبێت هەر ئێستا کارێک بکرێت، ئەگەر نا داتاکان لەناو دەچن.
لە کۆتاییدا هەمیشە داواکارییەک دێت: پارەدان بۆ «چاککردنەوە»، کڕینی «پرۆگرامی ئاسایش» یان نووسینی زانیارییە بانکییەکانتان. هەندێک جار داوا دەکرێت کارتی دیاری (Gutscheinkarten) بکڕن و کۆدەکانیان پێ بڵێن، یان پارەی نەختینە لە ئامێرێکی Bitcoin دابنێن. ئەوەی ڕێگەی بە دەستڕاگەیشتن لە دوورەوە دابێت، جگە لەوەش مەترسیی ئەوە هەیە کە بەڕاستی پرۆگرامی زیانبەخش دابمەزرێت یان پاسوۆردەکانی بدزرێن.
چۆن فێڵەکە دەناسنەوە
نیشانەی ئاگادارکەرەوەی ڕوون هەن. ئەگەر یەکێکیان ڕاست بێت، دەبێت زۆر ئاگادار بن:
- Microsoft، کۆمپانیای ئینتەرنێتەکەتان یان بانکەکەتان هەرگیز بێ داواکردن تەلەفۆنتان بۆ ناکەن بۆ ئەوەی ئاگادارتان بکەنەوە لە ڤایرۆسێک. تەلەفۆنی لەم جۆرە بە کردەوە هەمیشە فێڵن.
- فشار و پەلە دروست دەکرێت، یارمەتیی جددی پەلەتان پێ ناکات.
- کەسێک دەستڕاگەیشتنی لە دوورەوە بە کۆمپیوتەرەکەتان دەوێت، هەرچەندە ئێوە داواتان لێ نەکردووە.
- داوای پارە دەکرێت، بە تایبەتی لە ڕێگەی نائاسایی وەک کارتی دیاری یان دراوی دیجیتاڵ (کریپتۆ).
- پرسیار لە پاسوۆرد، PIN یان زانیاریی بانکی دەکرێت.
سادەترین ڕێسا ئەمەیە: ئەو کەسەی قسەتان لەگەڵ دەکات بڕیار نادات کە پەیوەندییەکە ڕاستە یان نا، بەڵکو ئەو ڕێگایەی پەیوەندییەکەی پێ دروست بووە. هەر کەسێک بێ داواکردن تەلەفۆنتان بۆ بکات، جێی گومانە. و ژمارەیەکیش کە کۆمپیوتەرەکەتان خۆی پیشانی دەدات، ئەویش جێی گومانە. تەنها ئەو ژمارەیە متمانەپێکراوە کە لە بەڵگەنامەکانی خۆتاندا دەیدۆزنەوە. هەر کاتێک بتانەوێت دەتوانن تەلەفۆنەکە دابخەن، ئەمە بێڕێزی نییە، ژیرییە.
شێوە پێچەوانەکەی: پەنجەرەی ئاگادارکردنەوە لە براوزەردا
ئێستا فێڵەکە زیاتر بە پێچەوانەوە کار دەکات. لە کاتی گەڕان لە ئینتەرنێتدا پەنجەرەیەک دەکرێتەوە کە وەک ئاگادارکردنەوەیەکی Windows دەردەکەوێت: بە دەنگی سایرەن و پەیامی ئەوەی کۆمپیوتەرەکەتان قفڵ کراوە، لەگەڵ ژمارەیەک بۆ «پشتگیریی Microsoft». زۆرجار پەنجەرەکە ئیتر دانادرێت، هەندێک جار هەموو شاشەکە دەگرێت. ئەوەی ئینجا تەلەفۆن بکات، دەگاتە هەمان کەسانی تەلەفۆنەکەی دەرەوە، تەنها بە هەستی ئەوەی کە خۆی دەستپێشخەری کردووە.
ژمارەی تەلەفۆنێک کە لە پەنجەرەیەکی ئاگادارکردنەوەدا نووسرابێت، بەشێکە لە فێڵەکە. نە Microsoft و نە دژەڤایرۆسەکەتان ژمارەی پشتگیری پیشان نادەن. تەلەفۆن بۆ ئەو ژمارەیە مەکەن. لە جیاتی ئەوە پەنجەرەی براوزەرەکە بە Alt+F4 دابخەن؛ ئەگەر سوودی نەبوو، بە Ctrl+Shift+Esc (Strg+Umschalt+Esc) پرۆگرامی Task-Manager بکەنەوە و لەوێوە براوزەرەکە دابخەن. بە زۆری دوای ئەوە کۆمپیوتەرەکەتان ساغە، پەنجەرەکە ماڵپەڕێک بوو، نەک ئەنجامی پشکنین.
چی بکەن ئەگەر وەڵامتان داوەتەوە؟
هیچ هۆیەک بۆ ترس نییە، بەڵام خێرا کار بکەن:
- پەیوەندییەکە ببڕن. پرۆگرامی دەستڕاگەیشتن لە دوورەوە دابخەن و کۆمپیوتەرەکە لە ئینتەرنێت جیا بکەنەوە (وای فای بکوژێننەوە یان کێبڵی نێتۆرک دەربهێنن).
- پرۆگرامی یارمەتی لە دوورەوە بسڕنەوە. داخستنی پەنجەرەکە تەنها دانیشتنی ئێستا کۆتایی پێ دەهێنێت. زۆرجار فێڵبازەکان لەو کاتەدا دەستڕاگەیشتنێکی هەمیشەیی دروست دەکەن: پرۆگرامەکە لەگەڵ Windows دەست پێ دەکات و پاسوۆردەکەی تێدا پاشەکەوت کراوە. بۆیە بە تەواوی بیسڕنەوە؛ ئەگەر دڵنیا نین، لە دۆخی پارێزراوی Windows (Safe Mode)دا بیسڕنەوە.
- پاسوۆردە گرنگەکانتان بگۆڕن لە ئامێرێکی تری پارێزراوەوە، بە تایبەتی بۆ ئیمەیڵ و بانکی ئۆنلاین.
- بانکەکەتان ئاگادار بکەنەوە ئەگەر زانیاریی بانکیتان داوە یان پارەتان ناردووە. ئەگەر پێویست بوو کارتەکان ڕابگرن.
- سکاڵا تۆمار بکەن (Anzeige). ئەمە لە هەر بنکەیەکی پۆلیس دەکرێت و لە زۆربەی ویلایەتەکاندا ئۆنلاینیش لە ڕێگەی Internetwacheەوە. ئەو ژمارەیەی پیشان درا، ڕێکەوت و کاتی تەلەفۆنەکە، ئەو ناوانەی وتران و پسوولەی پارەدانەکانتان ئامادە بکەن. بانکەکان بۆ گەڕاندنەوەی پارە زۆرجار هەر داوای سکاڵاکە دەکەن.
- کۆمپیوتەرەکە بدەن بۆ پشکنین. ئەگەر ڕێگە بە دەستڕاگەیشتن لە دوورەوە درابێت، دەبێت پسپۆڕێک بپشکنێت کە پرۆگرامی زیانبەخش دامەزراوە یان نا.
جگە لەوەش چاوەڕێی ئەوە بن کە دواتر جارێکی تر کەسێک پەیوەندیتان پێوە بکات، گوایە لە دامەزراوەیەکی فەرمییەوە یان لە خزمەتگوزارییەکەوە کە پارەکەتان بۆ دەگەڕێنێتەوە. هەر کەسێک جارێک پارەی دابێت، لەسەر لیستێکە کە لە نێوان فێڵبازەکاندا دەستاودەست دەکرێت. ئەم پەیوەندییە دووەمەش هەمان فێڵە بە شێوەیەکی پێچەوانە: لە کۆتاییدا دیسان دەبێت پارە بدەن یان دیسان ڕێگە بە دەستڕاگەیشتن لە دوورەوە بدەن. گەڕاندنەوەی پارە لەگەڵ بانکەکەتان ڕوون بکەنەوە، نەک بە تەلەفۆن لەگەڵ کەسانی نەناسراو.
ئاوا لە داهاتوودا خۆتان بپارێزن
باشترین پاراستن چرکەیەکی ڕاوەستان و بیرکردنەوەیە. ڕێگە مەدەن پەلەتان پێ بکرێت، ڕێگەی دەستڕاگەیشتن لە دوورەوە بە هیچ کەسێک مەدەن کە خۆتان پەیوەندیتان پێوە نەکردووە، و ئەگەر دڵنیا نین، پێش هەر کارێک قسە لەگەڵ کەسێک بکەن کە متمانەتان پێی هەیە. دژەڤایرۆسێکی نوێکراوە و نوێکردنەوەی بەردەوام یارمەتیش دەدەن، بەڵام بەرامبەر تەلەفۆنێک پێش هەموو شتێک گومانی تەندروست یارمەتی دەدات.
ئەگەر دڵنیا نین، لە ڕۆدەڤیش (Rodewisch) پرسیار لە ئێمە بکەن
جیاوازیی نێوان ئێمە و ئەو «پشتگیرییە» ساختەیەی تەلەفۆن: ئێمە لێرە لە ڕۆدەڤیشین، بە ناونیشان و تۆمار لە تۆماری بازرگانی (Handelsregister)، و ژمارەکەمان لە زانیاریی یاسایی (Impressum)ی ئەم ماڵپەڕەدا نووسراوە، نەک لە پەنجەرەیەکی ئاگادارکردنەوەدا. تەنها ئەوکات تەلەفۆنتان بۆ دەکەین کە خۆتان داواتان کردبێت. ئەگەر دڵنیا نین کە کۆمپیوتەرەکەتان کێشەی هەیە، یان دەترسن فێڵتان لێ کرابێت، ئامێرەکەتان بە وردی دەپشکنین و پاراستنێکی متمانەپێکراو دادەمەزرێنین.