ڕێنمایی · AT-R19REV. 2026-A
کۆمپیوتەرەکە هەڵناکات: هۆکارەکە دیاری بکەن، مەزەندە مەکەن

لەلایەن Benjamin Reichertنێتۆرک، هاردوێر، پشتگیری · پسپۆڕی IT بۆ یەکخستنی سیستەم (Fachinformatiker für Systemintegration, IHK)دوایین نوێکردنەوە:
کۆمپیوتەر بە قۆناغ هەڵدەکات: کارەبا، پاشان پشکنینی هاردوێر، پاشان سیستەمی کارپێکردن. بەپێی ئەوەی تا کوێ دەڕوات، هۆکارەکە لە شوێنێکی ترە، و ئەمە بێ هیچ ئامرازێک دیاری دەکرێت.
تا کوێ دەڕوات؟
هیچ ڕوونادات. نە چرا، نە دەنگی فانکە، هیچ. ئەمە کێشەی کارەبایە، نەک کێشەی Windows.
دەست بە کار دەکات، بەڵام شاشەکە ڕەش دەمێنێتەوە. فانکەکان دەسووڕێن، چراکان هەڵدەبن، بەڵام وێنە نایەت. کێشەکە لە نێوان کۆمپیوتەر و شاشەدایە، یان لە پشکنینی هاردوێر تێناپەڕێت.
لۆگۆی کۆمپانیای بەرهەمهێنەر، پاشان وەستان. هاردوێری پشکنیوە و بەدوای سیستەمی کارپێکردندا دەگەڕێت. لێرەوە زۆربەی جار کێشەکە لە سۆفتوێرەدایە.
لۆگۆی Windows، پاشان دووبارە هەڵکردنەوە یان شاشەی شین. Windows دەست پێ دەکات و دەوەستێت. تا ڕادەیەکی زۆر هەمیشە درایڤەر، ئەپدەیت یان تێکچوونی سیستەمی فایلەکانە. ئەگەر شاشەکە کۆدی وەستان (Stop Code) پیشان بدات، یارمەتیی Bluescreen پۆلێنی دەکات و هەنگاوەکان بە ڕیز دەڵێت.
ئەگەر هیچ ڕوو نەدات
لە لاپتۆپدا: شەحنەکەرەکە دەربهێنن، ئەگەر باترییەکە دەردەهێنرێت دەری بهێنن، پاشان دوگمەی هەڵکردن سی چرکە داگرن. ئەمە کارەبای ماوە بەتاڵ دەکاتەوە، و ژمارەیەکی سەرسوڕهێنەر لە ئامێرەکان دوای ئەوە دیسان هەڵدەکەن.
لە کۆمپیوتەری مێزدا سەرەتا شتە سادەکان: سویچی پشتەوەی پاوەرسەپلایەکە لەسەر I یە؟ کێبڵەکە لە هەردوو لاوە باش چووەتە ناوەوە؟ هەموو شتێک بە پریزێکی چەندلایەنە بە سویچی خۆیەوە بەستراوە؟ هەر ئەمە زۆرجار هۆکارەکەیە، چونکە بێ ئەوەی کەس هەست پێ بکات دەکوژێتەوە.
پاشان پاوەرسەپلایەکی تر یان پریزێکی تر تاقی بکەنەوە. ئەگەر هەر وا بمێنێتەوە، کێشەکە هاردوێرە و ئیتر هەوڵدانی زیاتر سوودی نییە.
کار دەکات، بەڵام وێنە نایەت
سەرەتا خودی شاشەکە: هەڵکراوە؟ سەرچاوەی ڕاست (Input) هەڵبژێردراوە؟ کێبڵەکە توند چووەتە ناوەوە؟ تاقیکردنەوەی کێبڵێکی تر یان دەرچەیەکی تر خێرایە.
لە کۆمپیوتەری مێزدا شتێکی تایبەت هەیە: ئەگەر کارتی شاشە (Grafikkarte) تێدا بێت، دەبێت کێبڵی شاشەکە بە کارتەکەوە ببەسترێت نەک بە مازەربۆردەکەوە. ئەمە یەکێکە لەو حاڵەتانەی کە هەموو شتێک کار دەکات و هیچ شتێک نابینرێت.
لە لاپتۆپدا پێش ئەوەی زیاتر بگەڕێن، دوو تێکەڵەی کلیل تاقی بکەنەوە. Windows + P دەرچوونی وێنە دەگۆڕێت: ئەگەر هێشتا لەسەر پرۆجێکتەری دوایین پێشکەشکردن بێت، شاشەی خودی لاپتۆپەکە تاریک دەمێنێتەوە. و Windows + Ctrl (Strg) + Shift (Umschalt) + B درایڤەری کارتی شاشە دووبارە هەڵدەکاتەوە. هەردووکیان تەنیا کاتێک کار دەکەن کە Windows لە پاشخاندا ماوەیەکە کار دەکات. ئەمە لەوەوە دەزانن کە کۆمپیوتەرەکە دوای هەڵکردن لە ماوەیەکدا ئارام دەبێتەوە، لە جیاتی ئەوەی بەردەوام کار بکات.
Windows هەڵناکات
سەرەتا هەموو ئامێرە USBەکان دەربهێنن، جگە لە کیبۆرد و ماوس. فلاش و هاردی دەرەکی ڕێڕەوی هەڵکردن دەگۆڕن و کۆمپیوتەرەکە لە شوێنی هەڵەدا بەدوای سیستەمی کارپێکردندا دەگەڕێت. ئەمە بەشێکی سەرسوڕهێنەر گەورەی ئەم حاڵەتانە ڕوون دەکاتەوە.
ئەگەر ئەمە یارمەتی نەدا، با چاککردنەوەی ئۆتۆماتیکیی Windows جارێک تا کۆتایی کار بکات. یەک جار. ڕایمەگرن، تەنانەت ئەگەر زۆریش بخایەنێت.
ئەو خاڵەی دەبێت لێی بوەستن
کوژاندنەوەی بەزۆری دووبارە لە ناوەڕاستی هەڵکردندا سیستەمی فایلەکان تێک دەدات. بەم شێوەیە کێشەیەک کە پسپۆڕێک لە نیو کاتژمێردا چارەسەری دەکات، دەبێتە حاڵەتێک بۆ گەڕاندنەوەی داتا.
ئاگادار بن لە ڕێنماییەکان کە پێشنیاری فۆرماتکردنی دیسک یان گەڕاندنەوەی ئامێرەکە بۆ ڕێکخستنە سەرەتاییەکان دەکەن. لەو کارەدا لەوانەیە داتاکانتان لەدەست بدەن.
ئەگەر شتێک لەسەر ئامێرەکە بێت کە پێویستتانە و هەنگاوەکانی سەرەوە یارمەتییان نەدا: بیکوژێننەوە و دەستی لێ مەدەن. وێنەی ئەو پەیامە هەڵانە بگرن کە دەردەکەون. بەم شێوەیە زۆرجار هەر بە تەلەفۆن دەتوانین بڵێین کێشەکە لە چییەوەیە. تێچووی سەردانێک لە لیستی نرخەکاندا نووسراوە.
ئەگەر هاردەکە لەم کاتەدا دەنگی چرتە یان خشەخش بکات، ڕێسایەکی تایبەت هەیە: دەستبەجێ بیکوژێننەوە. بۆچی، لە ڕێنمایی «هاردی تێکچوو»دا نووسراوە.
پرسیارە باوەکان
لاپتۆپەکەم شەحن دەبێت، بەڵام هەڵناکات. کێشەکە لە باترییەکەیە؟
لەوانەیە، بەڵام سەرەتا شەحنەکەرەکە (Netzteil) بپشکنن. ئەگەر چرای شەحنکردن هەڵبێت، تەنیا ئەوە دەگەیەنێت کە کارەبا دەگات، نەک ئەوەی بەشی پێویست دەگات. شەحنەکەرێکی لاوازی ناڕەسەن هێواش شەحن دەکات، بەڵام بۆ هەڵکردن بەش ناکات. شەحنەکەری ڕەسەن یان هەمان وات لێرەدا شتێکی بچووک نییە.
کاتێک هەڵی دەکەم دەنگی بیپ دەبیستم. واتای چییە؟
ئەوە کۆدی هەڵەی مازەربۆردە (Mainboard) و واتاکەی بەپێی کۆمپانیای بەرهەمهێنەر دەگۆڕێت. دەنگەکان بژمێرن و شێوازەکەی بنووسن: کورت، درێژ، چەند جار. بەم شێوەیە زۆرجار هەر بە تەلەفۆن هۆکارەکە دیاری دەکرێت و پێویست ناکات ئامێرەکە بهێنن.
Windows لە سێیەم هەڵنەکردندا خۆی چاک دەکاتەوە. با کار بکات؟
بەڵێ، باشە جارێک چاککردنەوەی ئۆتۆماتیکی تا کۆتایی کار بکات. ئەوەی نابێت بیکەن: چەند جار ڕایبگرن چونکە زۆر دەخایەنێت. هەندێک پشکنین لە درایڤی گەورەدا کاتژمێرێک یان زیاتر دەخایەنێت، و ڕاگرتنی لە ناوەڕاستدا دەتوانێت سیستەمی فایلەکان تێک بدات.
ئەگەر Windows هەڵنەکات، دەتوانم داتاکانم ڕزگار بکەم؟
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا بەڵێ. ئەگەر خودی هاردەکە ساغ بێت، دەکرێت دەربهێنرێت و لە کۆمپیوتەرێکی تردا بخوێندرێتەوە. بۆیە زۆر گرنگە پێشتر هیچ شتێک لەسەری نەنووسرێتەوە. ئەگەر هاردەکە شفرە (encrypt) کرابێت، بۆ ئەمە پێویستمان بە کلیلی گەڕاندنەوە (Recovery Key) لە ئەکاونتی Microsoftەکەتان هەیە.
چاککردنەوە دەهێنێت یان باشترە ڕاستەوخۆ ئامێرێکی نوێ بکڕم؟
بەندە بە پارچەکەوە. گۆڕینی پاوەرسەپلای یان SSD تێچوویەکی سنووردارە و تا ڕادەیەکی زۆر هەمیشە دەهێنێت. ئەگەر مازەربۆرد، یان لە لاپتۆپدا شاشەکە، تێک چووبێت، نرخی پارچەکان زوو دەگاتە نیوەی نرخی ئامێرێکی نوێ. ئێمە پێشتر ئەمەتان پێ دەڵێین، تەنانەت ئەگەر لە چاککردنەوەکەدا زیاتر قازانج بکەین.