ڕێنمایی · AT-R11REV. 2026-A
هارد تێکچووە: ئەوەی ئێستا بە هیچ شێوەیەک نابێت بیکەن

لەلایەن Benjamin Reichertنێتۆرک، هاردوێر، پشتگیری · پسپۆڕی IT بۆ یەکخستنی سیستەم (Fachinformatiker für Systemintegration, IHK)دوایین نوێکردنەوە:
ئەگەر ئێستا ئەمە لەسەر مۆبایلەکەتان دەخوێننەوە و کۆمپیوتەرەکە لە تەنیشتتان هێشتا کار دەکات: بیکوژێننەوە. دوگمەی پاوەر داگرن و ڕایبگرن. بە ڕێگای ئاسایی (Shut down) دایمەخەن.
بەشی ماوەی دەقەکە دەتوانن دواتر بخوێننەوە.
بۆچی کوژاندنەوە ئەوەندە پەلەیە
لە هارد دیسکێکدا کە بە شێوەی میکانیکی زیانی پێگەیشتووە، هەر سووڕانەوەیەکی تر زیانی زیاتر دروست دەکات. سەری خوێندنەوە و نووسینەوە بە ئاسایی لەسەر چینێکی زۆر تەنکی هەوا لە سەرووی دیسکە سووڕاوەکەوە دەوەستێت. ئەگەر بەری بکەوێت، چینە مەگناتیسییەکە دەڕنێتەوە. ئەوەی جارێک ڕنرایەوە، کەس نایگەڕێنێتەوە. تەنانەت تاقیگەش.
ئەگەر هاردەکە تەقەتەق، چرتەچرت یان خشەخش دەکات، یان جار لە دوای جار لە سەرەتاوە دەست بە سووڕان دەکاتەوە، ئەوە کێشەی سۆفتوێر نییە. ئەوە میکانیکە. دەستبەجێ بیکوژێننەوە.
لە SSDدا هیچ پارچەیەکی جووڵاو نییە، بەڵام کێشەیەکی تری هەیە: کۆنترۆلەرەکە تا کاتێک کارەبای پێ بگات چالاکە و لە پشتەوە بەردەوام کار دەکات. ئەمەش دەتوانێت دۆخەکە خراپتر بکات.
ئەو پێنج کاردانەوەیەی کە کارەکە خراپتر دەکەن
- بەردەوامبوون لە کار و هیوا خواستن. باوترین هەڵە. خۆ هێشتا بە جۆرێک کار دەکات. هەر خولەکێک کارکردن داتاتان لێ دەبات.
- کوژاندنەوە و هەڵکردنەوە. و دووبارە. لە تێکچوونی میکانیکیدا هەر هەوڵێکی هەڵکردن جارێکی ترە بەسەر شوێنە زیانلێکەوتووەکەدا. دوای هەوڵی پێنجەم، زۆرجار کەمتر دەگەڕێندرێتەوە تا دوای هەوڵی یەکەم.
- لێدانی بەرنامەیەکی گەڕاندنەوەی داتا. هەرگیز ئامرازێکی وا لەسەر هاردە تێکچووەکە دامەمەزرێنن، و هەرگیز ئەوەی دۆزراوەتەوە بۆ هەمان هارد مەنووسنەوە. بەمە ڕێک داتا نوێیەکان بەسەر ئەو داتایەدا دەنووسن کە هێشتا مابوو. هەروەها هاردەکە بۆ چەند کاتژمێرێک لە ژێر بار ڕادەگرن، لە کاتێکدا خۆی خەریکە دەمرێت. ئەگەر ئامێرەکە دەنگ دەدات، هیچ سۆفتوێرێک ئیتر یارمەتی نادات.
- ڕێگەدان بە Windows کە چاکی بکاتەوە. کاتێک Windows پێشنیار دەکات دیسکەکە بپشکنێت و چاکی بکاتەوە، بە نیەتی باش دێتە بەرچاو. بەڵام پشکنینی لەم جۆرە گۆڕانکاری لە سیستەمی فایلدا دەنووسن. لە هاردێکی تێکچوودا ئەمە دەتوانێت پێکهاتەی فۆڵدەرەکان لەناو ببات کە پێشتر هێشتا ساغ بوون.
- کردنەوەی هاردەکە. ئامۆژگارییەک بڵاوە کە هاردەکە بخەنە ناو فریزەرەوە یان قاپەکەی بکەنەوە و سەیری ناوەوەی بکەن. تکایە مەیکەن. هاردێکی کراوە لە دەرەوەی ژوورێکی پاک (Reinraum) لە چەند چرکەیەکدا بە تۆز پیس دەبێت. تاقیگە دەتوانێت هاردی لەو جۆرەش بکاتەوە، بەڵام ئەگەری سەرکەوتن زۆر کەم دەبێتەوە و گەڕاندنەوەکە زۆر گرانتر دەبێت.
لە جیاتی ئەوە چی بکەن
ئامێرەکە بکوژێننەوە، هاردەکە لە شوێنی خۆیدا بهێڵنەوە، دەست لە هیچی تر مەدەن.
بنووسن چی ڕوویدا. کۆمپیوتەرەکە کەوت؟ کارەبا بڕا؟ هاردەکە دەنگ دەدات؟ شتێک سڕایەوە یان فۆرمات کرا؟ ئەم زانیارییانە بڕیار دەدەن چۆن کار بکرێت، و دواتر کەس بە وردی لەبیری نامێنێت.
پاشان گرنگترین پرسیار: داتاکان بە ڕاستی چەند گرنگن؟ هەموو شتێک بەمەوە بەندە. بۆ وێنەکانی گەشت، تاقیگە بە دەگمەن بە تێچووەکەی دەهێنێت. بۆ حیساباتی دە ساڵی ڕابردوو، شتەکە جیاوازە.
گەڕاندنەوەی پیشەیی چۆن ئەنجام دەدرێت
هەنگاوی یەکەم هەمیشە هەمان شتە: کۆپییەکی تەواوی هاردەکە دەگیرێت، سێکتەر بە سێکتەر، بە ئامێرێک کە شوێنە تێکچووەکان تێدەپەڕێنێت لە جیاتی ئەوەی لەسەریان گیر بخوات.
لەو کاتەوە تەنیا لەسەر ئەو کۆپییە کار دەکرێت. دەست لە هاردە ئەسڵییەکە نادرێت. ئەگەر هەوڵێکی گەڕاندنەوە سەرنەکەوت، بە کۆپییەکی نوێی کارکردن لەو وێنەیە (Image) بەردەوام دەبن و شتێکی تر تاقی دەکەنەوە.
ڕێک ئەمە جیاوازییەکەیە لەگەڵ بەرنامەیەکی ئینتەرنێت. نەک سۆفتوێرێکی زیرەکتر. بەڵکو ئەوەی کەس ئیتر لەسەر نەخۆشەکە نەشتەرگەری ناکات.
لە زیانی میکانیکیدا ئەمە ئیتر لەسەر مێز ناکرێت. تاقیگە بۆردێکی تێکچوو بەبێ کردنەوەی قاپەکە دەگۆڕێت. بەڵام هەر کە پێویست بێت دەست لە سەرەکان، مۆتۆرەکە یان دیسکە سووڕاوەکان بدرێت، هاردەکە دەبێت بچێتە ژوورێکی پاک. ئەمە کاری تاقیگەی تایبەتە، چەند ڕۆژێک تا چەند هەفتەیەک دەخایەنێت، و تێچووەکەی زۆرجار لە مەودای ناوەڕاست تا بەرزی بڕە سێژمارەییەکاندا دەبێت، لە زیانی گەورەدا زیاتریش. دابینکەرە جددییەکان سەرەتا شیکردنەوە دەکەن و پاشان نرخێکتان پێ دەڵێن. ئەوەی پێشوەخت سەرکەوتن گەرەنتی بکات، دەبێت گومانتان لێی هەبێت.
بڕگەیەکی ناخۆش بۆ کۆتایی
گەڕاندنەوەی داتا جێگرەوەی باکئەپ نییە. ئەوەیە کە دەمێنێتەوە کاتێک باکئەپ نەبووە.
گرانە، کات دەبات، و هەمیشە سەرناکەوێت. باکئەپ بەشێکی بچووکی ئەو تێچووەی هەیە، و پێی زۆر خێراتر دەگەڕێنەوە سەر کار.
تەنانەت NASێک بە دوو هاردی ئاوێنەکراویش (Mirror) هێشتا باکئەپ نییە: فەرمانێکی سڕینەوە یان ڤایرۆسێکی شفرەکەر (Ransomware) هەردووکیان پێکەوە دەگرێتەوە. RAID بە ڕاستی چەند شوێن دەهێڵێتەوە و باکئەپێک بە چەند وەشانێکەوە چەند شوێنی پێویستە، ژمێرەری NAS و RAID حیسابی دەکات.
ئەگەر ئێستا لە کاتی تەنگانەدا ئەم بابەتە دەخوێننەوە: سەرەتا خەریکی هاردەکە بن. بەڵام دواتر کاتێک بۆ خۆتان دیاری بکەن. باکئەپێک کە لە کاتی تەنگانەدا کار بکات چۆن دەبێت، لە ڕێنماییەکانماندا دەربارەی ڕێسای 3-2-1 و تاقیکردنەوەی گەڕاندنەوە هاتووە.
کاتێکیش هاردە تێکچووەکە گۆڕدرا: بەبێ پشکنین فڕێی مەدەن. ڕێنمایی «کۆمپیوتەری کۆن دەبێت بڕوات: سڕینەوەی داتا، فڕێدان یان دووبارە بەکارهێنان» باسی دەکات پێشتر دەبێت چی بە داتاکان بکرێت. ڕێگای گونجاو بۆ هاردەکەتان، تەنانەت بۆ هاردی تێکچوو، یاریدەدەری سڕینەوەی داتا پیشانی دەدات.
سنوورێک هەیە کە ئێمەش لەوێدا هیچمان پێ ناکرێت: هاردێکی شفرەکراو کە کلیلی گەڕاندنەوەی (Recovery Key) لای هیچ کەسێک نەماوە. ئەم کلیلە لە کوێیە و چۆن بۆ ڕۆژی تەنگانە بیپارێزن، لە «میراتی دیجیتاڵ: چی بەبێ زانیاریی چوونەژوورەوە لەدەست دەچێت» هاتووە.
ئایا بە ڕاستی هاردەکە هۆکارەکەیە، زۆرجار لە شێوازی هەڵبوونی کۆمپیوتەرەکەوە دەردەکەوێت. کۆمپیوتەر تا کوێ دەڕوات و ئەمە چی دەربارەی هۆکارەکە دەڵێت، لە «کۆمپیوتەر هەڵنابێت: چی دەتوانن بپشکنن و کەی کۆتاییە» هاتووە.
ئایا هاردێک کە هێشتا بە ئاسایی کار دەکات نیشانەی تێکچوونی تێدا دەردەکەوێت، پشکنینی هارد دیسک پیشانی دەدات: دەقی CrystalDiskInfo تێیدا دابنێن و ئەنجامەکە بخوێننەوە.
تێکچوونی دووەم بێگومان دێت. تەنیا کەس نازانێت کەی.