رهنما · AT-R16REV. 2026-A
کمپیوتر کهنه باید برود: پاک کردن معلومات، دور انداختن یا دوباره استفاده

نوشتۀ Benjamin Reichertشبکه، هاردویر، پشتیبانی · متخصص انفورماتیک در بخش ادغام سیستمها (Fachinformatiker، IHK)آخرین بازنگری:
روزی در زیرزمین میماند. کمپیوتر کهنهای که هنوز کار میکند ولی بسیار کند شده، یا لپتاپی با صفحۀ شکسته. آدم جرئت نمیکند دورش بیندازد، چون هنوز همه چیز در آن است.
مشکل درست همین است. در چنین دستگاهی صورتحسابهای بانکی، اسناد مالیاتی، عکسهای خانوادگی، پسوردهای ذخیرهشده در براوزر و اکثراً یک حساب ایمیل باز وجود دارد. کسی که این را بدون بررسی به دیگری بدهد، نیم زندگی خود را همراهش میدهد.
چرا حذف کردن و فارمت کردن کافی نیست
وقتی فایلی را به سطل زباله (Papierkorb) میاندازید و آن را خالی میکنید، فایل از بین نرفته است. سیستم فقط نشانی آن را از فهرست محتوا خط میزند و جای آن را برای نوشتن دوباره آزاد میکند. تا وقتی این کار واقعاً انجام نشود، معلومات بیتغییر روی درایو میماند و با پروگرامهای در دسترس عموم بازیابی میشود.
فارمت سریع همین کار است، فقط بزرگتر: فهرست محتوا نو ساخته میشود و خود محتوا باقی میماند.
اینکه این یک مشکل نظری نیست، در کار ما مرتب دیده میشود. ما معلومات را از درایوهایی بازیابی میکنیم که صاحب شان فکر میکرد مدتها پیش پاک شدهاند. آنچه برای بازیابی معلومات خبر خوب است، هنگام دادن کمپیوتر به دیگری خبر بد است. اگر برعکس، همین حالا درایوی با معلومات مهم کار نمیکند، رهنمای «هارددیسک خراب شده: کارهایی که حالا به هیچ صورت نباید بکنید» کمک میکند.
اگر دستگاه از میراث کسی مانده باشد، سوال پیش از این است: آیا هنوز کسی به معلومات دسترسی دارد؟ آنچه بستگان برای این کار لازم دارند، در رهنمای «میراث دیجیتال: بدون معلومات ورود چه از دست میرود» آمده است.
درست پاک کردن اینطور است
کدام راه برای دستگاه شما مناسب است، از موبایل تا پرنتر، رهنمای پاک کردن معلومات قدم به قدم نشان میدهد، همراه با گزارش پاککاری برای چاپ.
پیش از آن: از همه جا خارج شوید
این کار بیشتر از همه فراموش میشود و بعداً بیشترین دردسر را میآورد.
- حساب Microsoft را از دستگاه جدا کنید
- از براوزر خارج شوید و ببینید کدام پسوردها در آن ذخیره شدهاند
- پروگرامهایی را که لایسنس شان به دستگاه بسته است غیرفعال کنید، ورنه لایسنس در کمپیوتر کهنه گیر میماند
- اپهای تایید دو مرحلهای و مدیر پسورد را به دستگاه نو منتقل کنید
- بررسی کنید که آیا دستگاه در حسابهای آنلاین به عنوان دستگاه قابل اعتماد ثبت است
Windows: راه داخلی خودش
Windows این امکان را با خود دارد. در تنظیمات (Einstellungen) گزینۀ «این کمپیوتر را ریست کنید» (Diesen PC zurücksetzen) را پیدا میکنید، و آنجا انتخاب تعیینکننده «همه چیز را حذف کنید» (Alles entfernen) همراه با گزینۀ «پاککاری کامل درایو» (Laufwerk vollständig bereinigen) است. این گزینه تمام درایو را دوباره مینویسد و نظر به اندازه، وقت زیاد میگیرد. به نام توجه کنید: گزینۀ دیگر «فقط فایلهای مرا حذف کنید» (Nur meine Dateien entfernen) نام دارد، زود تمام میشود و محتوای قدیمی را خواندنی باقی میگذارد.
SSD و هارددیسک یکی نیستند
در هارددیسک معمولی، نوشتن دوباره به طور مطمئن کار میکند. طبق دانش امروزی، یک بار نوشتن کامل با صفر کافی است.
در SSD وضع فرق دارد. SSD معلومات را خودش در داخل پخش میکند و بخشهای ذخیرهای نگه میدارد که نوشتن دوبارۀ عادی به آنها نمیرسد. راه درست اینجا فرمان پاککاری خود تولیدکننده است (نزد بسیاری از تولیدکنندگان «Secure Erase») یا سادهتر: اگر درایو از اول رمزگذاری شده بود، هنگام ریست کردن کلید را دور بیندازید. بدون کلید، محتوا زباله است.
اما این را فرض نکنید، بلکه نگاه کنید: در تنظیمات ← حریم خصوصی و امنیت ← رمزگذاری دستگاه. در کمپیوترهای کهنهتر Windows 10 رمزگذاری دستگاه اکثراً اصلاً فعال نیست، چون هاردویر مناسب و حساب Microsoft لازم دارد. با حساب محلی کار نمیکند، و BitLocker را در نسخۀ Pro باید خود تان روشن کنید. اگر این گزینه در تنظیمات نیست یا روی «خاموش» است، هیچ وقت چیزی رمزگذاری نشده بود و راه کلید از بین میرود.
سادهترین راه: بیرون کشیدن و نگه داشتن
اگر میخواهید مطمئن باشید و از تمام این کارها خلاص شوید، حافظه را بیرون بکشید و فقط باقی دستگاه را بدهید. در کمپیوترهای رومیزی این کار دو پیچ و یک کیبل است، در بیشتر لپتاپها یک صفحۀ زیرین. این برای درایوهای معمولی 2,5 انچ صدق میکند. اگر در دستگاه یک M.2-SSD باشد، کیبلی در کار نیست، بلکه یک پیچ نگهدارنده در آخر بورد کوچک. و در بعضی لپتاپهای نازک حافظه محکم لحیم شده است؛ آن وقت هیچ چیزی بیرون نمیشود و باید به جای بیرون کشیدن، پاک کنید.
هارددیسک را در کشو بگذارید. هیچ هزینهای ندارد و مطمئنترین راه موجود است.
از بین بردن فزیکی
اگر حافظه به هر حال خراب است و دیگر جواب نمیدهد، فقط از بین بردن میخانیکی باقی میماند. برای هارددیسک چند سوراخ محکم که از بدنه و دیسکها بگذرد کافی است. بیرون از خانه و با عینک محافظ برمه کنید و منتظر پارچههای پرتابشده باشید.
در SSD خراب، برمه کردن تقریباً به نتیجه نمیرسد. معلومات آنجا در چیپهای حافظۀ جداگانه روی بورد است، و آنچه میان سوراخها باشد سالم میماند. بدنه را باز کنید و هر چیپ حافظۀ لحیمشده را جداگانه از بین ببرید، ورنه بخشی از محتوا خواندنی میماند.
در آتش نیندازید و با چکش به بتری نکوبید. بتریهای لیتیوم شدید میسوزند و به سختی خاموش میشوند.
کجا ببریم؟ دور انداختن در فوگتلند
دستگاههای برقی جای شان در زبالۀ خانه نیست؛ این یک پیشنهاد نیست، بلکه قانون است. صاحب دستگاه برقی کهنه مکلف است آن را به مرکز جمعآوری شاروالی یا به فروشنده ببرد؛ تسلیم دادن رایگان است.
پیش از تسلیم دادن، باید بتریهای کهنهای را که داخل دستگاه بسته نیستند، و چراغهایی را که بدون شکستن بیرون میشوند، از دستگاه جدا کنید (§ 10 Abs. 1 Satz 2 ElektroG). پس بتری لپتاپ که آن را از بیرون جدا میکنید، جداگانه به جمعآوری بتریها میرود. اگر داخل بدنه باشد، همانجا میماند و دستگاه به طور کامل تسلیم داده میشود.
در ولسوالی فوگتلند (Vogtlandkreis) چهار مرکز جمعآوری در فالکنشتاین، اولسنیتس، پلاون و شنایدنباخ (Schneidenbach) زبالۀ برقی را رایگان قبول میکنند. برای رودویش، فالکنشتاین نزدیکترین است. یک کارت هویت (Personalausweis) معتبر همراه داشته باشید.
کانتینرهایی که قبلاً برای دستگاههای برقی کوچک گذاشته شده بودند، حالا برداشته شدهاند — از جمله به خاطر خطر آتشسوزی بتریهای لیتیوم. پس دیگر نمیتوان از رفتن به مرکز جمعآوری صرفنظر کرد.
برای دستگاههای بزرگ مانند تلویزیون یا ماشین لباسشویی، بردن از خانه بر اساس درخواست و با پول ممکن است؛ هزینۀ آن 27,55 یورو است و در هر بار تا چهار دستگاه بزرگ برده میشود. برای یک کمپیوتر نمیارزد، اما برای خالی کردن زیرزمین با چند دستگاه میارزد.
علاوه بر این، فروشگاههای بزرگ لوازم برقی دستگاههای کهنه را پس میگیرند، دستگاههای کوچک را حتی بدون خرید نو. مهم برای شما این است که در هر دو حالت، پیش از آن معلومات را پاک کرده باشید. در مرکز جمعآوری هیچ کسی مواظب هارددیسک شما نیست.
پیش از دور انداختن: آیا دوباره استفاده کردن میارزد؟
هر کمپیوتر کهنه زباله نیست.
به عنوان دستگاه دوم برای فرزندان یا نواسهها. برای کارخانگی، نوشتن و ویدیو، یک دستگاه ده ساله با SSD از نظر قدرت بدون مشکل کافی است. ولی باز هم باید امن باشد: یا با آپدیتهای رایگان ESU که تا 12 اکتوبر 2027 ادامه دارد، یا مستقیماً با یک سیستم Linux.
با یک سیستم سبک ادامه دادن. کمپیوترهایی که برای Windows 11 بسیار کهنه هستند، با یک سیستم Linux اکثراً هنوز به طور تعجبآور تیز کار میکنند. این برای همه نیست، اما برای انترنتگردی و کار دفتری یک راه جدی است.
استفاده از پرزهها. حافظۀ RAM، پاور سپلای و هارددیسک را اکثراً میتوان در دستگاه بعدی دوباره استفاده کرد. یک هارددیسک کهنه در یک قاب بیرونی، هارددیسک بکاپ خوبی میشود.
فروختن. لپتاپهای تجارتی (Business) ارزش خود را به طور تعجبآور مدت زیاد نگه میدارند. پیش از آنکه دستگاهی را ببخشید، ببینید دستگاههای مشابه دست دوم چند قیمت دارند.
آنچه مخالف دوباره استفاده است: نبودن آپدیتهای امنیتی. کمپیوتری که با Windows پشتیبانینشده در انترنت است، خطر دارد، حتی اگر از نظر تخنیکی کار کند. این در عمل چه معنا دارد، در رهنمای «Windows 10 دیگر پشتیبانی نمیشود – حالا چه باید بکنید» آمده است.
و پیش از آنکه اصلاً پاک کنید: هر چیزی که باید به کمپیوتر نو برود، باید پیش از آن منتقل شود. چه چیزی کاپی میشود و چه چیزی باید دوباره تنظیم شود، در رهنمای «انتقال معلومات به کمپیوتر نو» آمده است.
سوالهای رایج
آیا کافی است که پیش از بخشیدن کمپیوتر، هارددیسک را فارمت کنم؟
نخیر. در فارمت سریع فقط فهرست محتوا نو ساخته میشود و معلومات خواندنی میماند. اگر در دستگاه هارددیسک معمولی است، از «این کمپیوتر را ریست کنید» (Diesen PC zurücksetzen) با گزینۀ «پاککاری کامل درایو» (Laufwerk vollständig bereinigen) استفاده کنید. در SSD، نوشتن دوباره به طور مطمئن کار نمیکند؛ آنجا فرمان Secure Erase تولیدکننده راه درست است، یا حافظه را بیرون بکشید و نزد خود نگه دارید.
SSD را چطور مطمئن پاک کنم؟
با فرمان پاککاری تولیدکننده، یا با استفاده از رمزگذاری و دور انداختن کلید. راه دوم البته فقط وقتی کار میکند که درایو از اول رمزگذاری شده بوده باشد. اگر رمزگذاری را تازه حالا روشن کنید، بقایای قدیمیِ بدون رمز در بخشهای ذخیرۀ داخلی باقی میماند. چند بار نوشتن دوباره در SSD مطمئن نیست و سلولهای حافظه را بیجا فرسوده میکند.
با هارددیسک خرابی که دیگر پاک نمیشود چه کنم؟
آن را به طور فزیکی از بین ببرید یا بیرون کشیده نزد خود نگه دارید. اگر درایو دیگر جواب نمیدهد، معنایش این نیست که معلومات آن خوانده نمیشود.
کمپیوتر کهنهام را در رودویش (Rodewisch) کجا تسلیم بدهم؟
در نزدیکترین مرکز جمعآوری شاروالی (Wertstoffhof) در فالکنشتاین (Falkenstein)، رایگان و با کارت هویت (Personalausweis). به جای آن، فروشگاههای بزرگ لوازم برقی هم دستگاههای کهنه را پس میگیرند.
آیا عکسها و اسناد کهنه را پیش از آن نجات داده میتوانم؟
در بیشتر حالات بلی، حتی اگر دستگاه دیگر روشن نشود. تا وقتی حافظه به طور فزیکی آسیب ندیده باشد، معلومات معمولاً خوانده و به یک هارددیسک بیرونی منتقل میشود.