ئامرازی AT-W28REV. 2026-A
سڕینەوەی داتا پێش فرۆشتن یان فڕێدان: بەم شێوەیە بە ڕاستی نامێنن
بەتاڵکردنی سەبەتەی خۆڵ (Papierkorb) و فۆرماتکردن بەس نین، داتاکان هەر دەخوێندرێنەوە. تەنیا کاتێک نامێنن کە بەسەر هەموو ئامێری هەڵگرتنەکەدا بنووسرێتەوە، بە فەرمانی ناوخۆیی خۆی بسڕدرێتەوە یان کلیلەکەی لەناو ببرێت؛ لە مۆبایلدا ڕیسێتی کارگە (Werksreset) ئەمە دەکات، دوای ئەوەی لە ئەکاونتەکان دەرچوون. یاریدەدەرەکە ڕێگای ئامێرەکەتان هەنگاو بە هەنگاو و لەگەڵ سەرچاوە دیاری دەکات و پرۆتۆکۆڵێکی سڕینەوە بۆ چاپکردن دروست دەکات.
- بەخۆڕایی
- بێ تۆمارکردن
- لە براوزەردا کار دەکات
01 / یاریدەدەر
ئامێر هەڵبژێرن، ڕێگاکە بخوێننەوە، پرۆتۆکۆڵ چاپ بکەن
یاریدەدەر · ڕێگا و پرۆتۆکۆڵی سڕینەوە
یاریدەدەرەکە ڕێگای ئاسایی بۆ ئامێرەکەتان دیاری دەکات، بەپێی زانیاریی بەرهەمهێنەر، NIST SP 800-88 و BSI-Grundschutz. مێنیوەکان لەگەڵ هەر نوێکردنەوەیەک دەگۆڕێن؛ ئەوەی ئامێرەکەتان پیشانی دەدات بنەمایە. خۆی هیچ ناسڕێتەوە.
پرۆتۆکۆڵی سڕینەوە · ئامێری هەڵگرتن و ئامێرەکان
بەڵگەی سڕینەوە
- ئامێر
- بەرهەمهێنەر و مۆدێل
- ژمارەی زنجیرە (Seriennummer)
- ژمارەی ئینڤێنتۆری
- هۆکار
- ئاستی پاراستنی پێویست
- دۆخ
- ڕێگا
- تەکنیک
- ئامراز و وەشان
ئەنجامدرا
- ئەنجامی پشکنین
- ژمارەی بەڵگەی لەناوبردن
- ئەنجامدراوە لەلایەن، پۆست
- شوێن، ڕێکەوت
- واژۆ
- پشکنراوە لەلایەن (بۆ داتای کۆمپانیا)
- ڕێکەوت
- واژۆ
زانیارییەکان بەپێی NIST SP 800-88 Rev. 2، بەشی 4.6. دروستکراوە بە یاریدەدەری سڕینەوەی داتای Aureum Technology GmbH، aureum-tech.com/tools/daten-loeschen، دوایین نوێکردنەوە 14ی نۆڤەمبەری 2026.
لە براوزەرەکەتاندا کار دەکات. هیچ شتێک نانێردرێت و پاشەکەوت ناکرێت.
02 / لەبیرتان بێت
بۆچی سڕینەوە و فۆرماتکردن بەس نین
کە فایلێک دەسڕنەوە و سەبەتەی خۆڵ بەتاڵ دەکەنەوە، تەنیا تۆمارەکەی لە پێڕستی ناوەڕۆکدا دەسڕدرێتەوە. شوێنەکە بۆ بەسەرداونووسین ئازاد دەکرێت، بەڵام خودی داتاکان دەمێننەوە تا شتێکی تر لەسەریان دەنووسرێت. فۆرماتی خێراش هەمان شتە بە قەبارەیەکی گەورەتر. بە بەرنامەی بەخۆڕایی دەتوانرێت ئامێرێکی هەڵگرتنی وا لە چەند خولەکێکدا بپشکنرێت.
ئەوەی چەند جار ئەمە ڕوو دەدات بە باشی توێژینەوەی لەسەر کراوە. لە 129 هارد دیسکی دەستی دووی کڕدراو کە دەخوێندرانەوە، تەنیا بەسەر 12یاندا بە تەواوی نووسرابووەوە؛ لەسەر 42یان زنجیرە ژمارە دۆزرایەوە کە لە ژمارەی کارتی بانکی دەچوون Garfinkel و Shelat 2003. زنجیرە توێژینەوەیەک بە درێژایی چەند ساڵ و لە چەند وڵاتێک هەمیشە هەمان ئەنجامی هەبوو، چ لای کەسانی ئاسایی چ لای کۆمپانیاکان Jones و هاوکاران 2010. لە مۆبایلدا هەموو 49 ئامێرە دەستی دووە پشکنراوەکە داتای خاوەنە پێشووەکانیان ئاشکرا کرد Glisson و هاوکاران 2011، و لەسەر 67 لە 100 کارتی بیرگەی دەستی دوو هێشتا داتای کەسی مابوو Jones و هاوکاران 2019.
ئەوەی داتاکان بە ڕاستی نامێنن یان نا، پەیوەستە بەوەی سڕینەوە لە چ ئاستێکدا دەکرێت Reardon و هاوکاران 2013. سڕینەوەی سەلامەتی تەنیا یەک فایل لەسەر ئامێرە ئەمڕۆییەکان بە زەحمەت سەردەکەوێت. بۆیە یاریدەدەرەکە هەمیشە لەگەڵ هەموو ئامێری هەڵگرتنەکە کار دەکات: بەسەرداونووسین، دەستپێکردنی فەرمانی سڕینەوەی ناوخۆیی، لەناوبردنی کلیل یان لەناوبردنی ئامێری هەڵگرتنەکە.
وێنەی 1 · دەخوێندرێتەوە (هێڵکاری)، سڕاوەتەوە (بەتاڵ) و تەنیا بە شفرەکراوی ماوە (خاڵخاڵ)، بۆ هەر ڕێگایەک. پۆلێنکردن بەپێی NIST SP 800-88 Rev. 2.
بۆیە ئامێرێکی هەڵگرتن کە لە دەستتان دەردەچێت هەرگیز فایل بە فایل مەسڕنەوە. ئەگەر تەنیا دەتانەوێت کۆمپیوتەرێک بەکاربهێننەوە، لە ڕێنمایی گواستنەوەی داتا بۆ کۆمپیوتەری نوێ دەبینن چی دەبێت پێشتر بگوازرێتەوە. چۆن لە فۆگتلاند بەخۆڕایی فڕێی بدەن و کەی ئامێرێکی کۆن هێشتا بەکەڵکە، لە ڕێنمایی کۆمپیوتەری کۆن دەبێت بڕوات و لە ئامرازی چاککردنەوە یان نوێ کڕین؟ نووسراوە.
03 / ڕێگاکان
Clear، Purge، Destroy: سێ ئاستەکەی NIST
بەربڵاوترین ڕێنمایی بۆ سڕینەوەی ئامێری هەڵگرتن NIST SP 800-88ی پەیمانگای ستانداردی ئەمریکایە. لە سێپتەمبەری 2025 دا Revision 2 جێگەی وەشانی 2014ی گرتەوە. سێ ئاستەکە دەهێڵێتەوە، بەڵام ئیتر تەکنیکی هەر ئامێرێک خۆی دیاری ناکات و ئاماژە بە ستانداردی IEEE 2883 دەکات. ئاستەکان لەوەدا جیاوازن کە لە بەرامبەر کێ دەتانپارێزن.
| ئاست | لە یاریدەدەرەکەدا | دەپارێزێت | تەکنیکی باو |
|---|---|---|---|
| Clear | بەسەرداونووسین لە ئاستی بەکارهێنەر | لە بەرامبەر گەڕاندنەوە بە بەرنامە ئاساییەکان | بەسەرداونووسینی تەواوی هارد دیسک، گەڕاندنەوەی ئامێر بۆ ڕێکخستنی کارگە |
| Purge | سڕینەوە تا بەشە یەدەگەکان | لە بەرامبەر شێوازی تاقیگەییش، ئامێرەکە بەکاردێت | Secure Erase، NVMe Sanitize، سڕینەوەی کریپتۆگرافی |
| Destroy | لەناوبردن | لە بەرامبەر شێوازی تاقیگەیی، ئامێری هەڵگرتنەکە دواتر بەکەڵک نایەت | وردکردن یان پارچەپارچەکردن بەپێی DIN 66399 |
بەپێی NIST SP 800-88 Rev. 2، بەشی 3، دوایین نوێکردنەوە 14ی نۆڤەمبەری 2026.
ڕێنماییەکە ئامۆژگاری دەکات لە هەر شوێنێک بکرێت Purge لە جیاتی Clear هەڵبژێرن. ئەمە لەگەڵ توێژینەوە یەک دەگرێتەوە: فەرمانی سڕینەوەی ناو ئامێرەکە زیاتر دەگات لە هەر بەرنامەیەک کە لە دەرەوە بەسەردا دەنووسێتەوە، و سەلامەتترین ڕێگا هەر لەناوبردنە Hughes و هاوکاران 2009. بۆیە یاریدەدەرەکە فەرمانی ناوخۆیی یان سڕینەوەی کریپتۆگرافی هەڵدەبژێرێت لە کوێ ئامێرەکە توانای هەبێت، و بەسەرداونووسین تەنیا لەو شوێنەی بەسە.
سڕینەوەی کریپتۆگرافی: خێرا، بەڵام تەنیا بە یەک مەرج
ئەگەر هەموو داتاکان بە شفرەکراوی لەسەر ئامێری هەڵگرتنەکە بن، لەناوبردنی کلیلەکە بەسە. ئەمە چەند چرکەیەک دەخایەنێت. iPhone، ئامێرە نوێیەکانی Android و Macی خاوەن چیپی Apple یان T2 هەمیشە بیرگەکەیان شفرە دەکەن، بۆیە ڕیسێتی کارگەیان سڕینەوەی کریپتۆگرافییە. مەرجەکە بە ڕوونی لە NIST SP 800-88 دا هاتووە: نابێت هەرگیز دەقی شفرەنەکراو لەسەر ئامێرەکە بووبێت. ئەوەی BitLocker یان FileVault تەنیا کەمێک پێش فرۆشتن چالاک دەکات، پاشماوەی کۆنی شفرەنەکراوی لە خانە یەدەگەکاندا دەمێنێتەوە. شفرەکردنی هاردوێریی ناوخۆیی هەندێک SSDیش بە تەنیا جێی متمانە نییە؛ لە زۆرێک لە مۆدێلە پشکنراوەکاندا ناوەڕۆک بەبێ پاسوۆرد دەگەڕێندرایەوە Meijer و van Gastel 2019.
04 / ئامێرەکان
کام ڕێگا بۆ کام ئامێر
خشتەکە پیشان دەدات یاریدەدەرەکە بۆ هەر ئامێرێک چی پێشنیار دەکات. پێش هەر ڕێگایەک باکئەپ و دەرچوون لە ئەکاونتەکان دێت، دواتر پشکنین و پرۆتۆکۆڵ؛ هەنگاوەکان بە وردی لە یاریدەدەرەکەی سەرەوەدا هاتوون.
| ئامێر | تایبەت، فرۆشتن | کۆمپانیا، فرۆشتن | کۆمپانیا، فڕێدان | تێکچوو |
|---|---|---|---|---|
| کۆمپیوتەر یان لاپتۆپی Windows | فەرمانی سڕینەوەی SSD لە ڕێگەی BIOS یان ئامرازی بەرهەمهێنەر، دواتر دامەزراندنەوەی Windows Purge | فەرمانی سڕینەوەی SSD لە ڕێگەی BIOS یان ئامرازی بەرهەمهێنەر، دواتر دامەزراندنەوەی Windows Purge | دەرهێنانی ئامێری هەڵگرتن، هێشتنەوە یان لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy | دەرهێنانی ئامێری هەڵگرتن، هێشتنەوە یان لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| Mac | یاریدەدەری سڕینەوە «سڕینەوەی ڕێکخستنەکان و ناوەڕۆک» (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | یاریدەدەری سڕینەوە «سڕینەوەی ڕێکخستنەکان و ناوەڕۆک» (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | یاریدەدەری سڕینەوە «سڕینەوەی ڕێکخستنەکان و ناوەڕۆک» (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| iPhone یان iPad | ڕیسێتی کارگە «سڕینەوەی هەموو ناوەڕۆک و ڕێکخستنەکان» (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | ڕیسێتی کارگە «سڕینەوەی هەموو ناوەڕۆک و ڕێکخستنەکان» (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | ڕیسێتی کارگە «سڕینەوەی هەموو ناوەڕۆک و ڕێکخستنەکان» (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| مۆبایل یان تابلێتی Android | ڕیسێتی کارگە (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | ڕیسێتی کارگە (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | ڕیسێتی کارگە (سڕینەوەی کریپتۆگرافی) Purge | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| هارد دیسک (HDD) | بەسەرداونووسینی تەواو، یەک جار Clear | بەسەرداونووسینی تەواو بە بەهای هەڕەمەکی Clear | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| SSD، SATA یان NVMe | Secure Erase یان Sanitizeی SSD Purge | Secure Erase یان Sanitizeی SSD Purge | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| فلاشی USB یان کارتی بیرگە | فۆرماتی تەواو Clear | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| پرینتەر یان کۆپیکەر کە بیرگەی هەیە | کرداری سڕینەوەی ناوخۆیی لەگەڵ بەسەرداونووسین Clear | کرداری سڕینەوەی ناوخۆیی لەگەڵ بەسەرداونووسین Clear | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| NAS | ڕیسێتکردنی سیستەم، بەسەرداونووسینی هاردەکان یەک بە یەک Clear | ڕیسێتکردنی سیستەم، بەسەرداونووسینی هاردەکان یەک بە یەک بە بەهای هەڕەمەکی Clear | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
| ڕاوتەر | گەڕاندنەوە بۆ ڕێکخستنی کارگە، دواتر گۆڕینی زانیاریی چوونەژوورەوە Clear | گەڕاندنەوە بۆ ڕێکخستنی کارگە، دواتر گۆڕینی زانیاریی چوونەژوورەوە Clear | گەڕاندنەوە بۆ ڕێکخستنی کارگە، دواتر گۆڕینی زانیاریی چوونەژوورەوە Clear | لەناوبردن بەپێی DIN 66399 Destroy |
Windows و Mac بە جۆری «نازانم» و شفرەکردنی «نازانم»؛ بە زانیاریی وردتر ڕێگاکە زۆرجار ئاسانتر دەبێت. لێرەدا کۆمپانیا واتە داتای کڕیار، کارمەند یان ژمێریاری.
05 / هارد دیسک و SSD
هارد دیسک و SSD بە شێوازی جیاواز دەسڕدرێنەوە
هارد دیسک: یەک جار بەسەرداونووسین بەسە
هارد دیسکێکی کلاسیک هەر بلۆکێک ڕێک لەو شوێنە دەنووسێت کە سیستەمی کارپێکردن دەینێرێت. بۆیە ئەوەی بە تەواوی بەسەریدا دەنووسێتەوە هەموو شتێک دەگرێتەوە. یەک جار بەسە؛ تاقیکردنەوە لەسەر هاردە ئەمڕۆییەکان ئەو بیرۆکەیەیان ڕەت کردەوە کە 7 یان تەنانەت 35 جار پێویستە Wright و هاوکاران 2008.
لە Windows دا، لە Windows Vista بەدواوە، فۆرماتێکی تەواو بەبێ «فۆرماتی خێرا» (Schnellformatierung) هەموو سێکتەرێکی volumeەکە بە سفر دەنووسێتەوە (Microsoft). بۆ داتای کۆمپانیا BSI بەهای هەڕەمەکی داوا دەکات؛ ئەمە فەرمانی format X: /fs:ntfs /p:1 دەیکات، کە سەرەتا سفر و پاشان یەک جار بەهای هەڕەمەکی دەنووسێت (Microsoft). لە Mac دا Disk Utility (Festplattendienstprogramm) بۆ هارد دیسک «Sicherheitsoptionen» (هەڵبژاردەکانی ئاسایش) پێشکەش دەکات (Apple).
SSD: فەرمانی ناوخۆیی
SSD خۆی داتاکان بەسەر خانەکانی بیرگەدا دابەش دەکات و خانەی یەدەگ دەهێڵێتەوە کە سیستەمی کارپێکردن نایانبینێت. بەسەرداونووسین بە دڵنیاییەوە ناگاتە ئەو خانانە؛ لە پێوانەیەکدا تەنانەت دوو جار بەسەرداونووسینیش بۆ هەموو مۆدێلێک بەس نەبوو Wei و هاوکاران 2011. هەمان پێوانە پیشانی دا کە فەرمانە ناوخۆییەکانی سڕینەوە کاریگەرن، بەڵام لە هەموو شوێنێک بە دروستی جێبەجێ نەکراون: SSDیەک ڕایگەیاند سەرکەوتوو بووە، و هەموو داتاکان هێشتا مابوون.
بە پێچەوانەوە، SSD هەندێک جار بەبێ فەرمان خۆی بەشە سڕاوەکان پاک دەکاتەوە Bell و Boddington 2010. لە هیچ لایەکەوە ناتوانرێت پشتی پێ ببەسترێت. بۆیە ڕێسا ئەمەیە: Secure Erase یان لە NVMe دا Sanitize لە ڕێگەی ئامرازی بەرهەمهێنەر یان BIOS (Dell، HP، Lenovo)، دواتر بۆ داتای کۆمپانیا پشکنینێکی نموونەیی.
Windows: «پاککردنەوەی داتا» (Daten bereinigen) لە کاتی ڕیسێتکردندا
Windows سڕینەوەی تایبەت بە خۆی هەیە: ڕێکخستنەکان > سیستەم > گەڕاندنەوە (Recovery) > ڕیسێتکردنی کۆمپیوتەر، پاشان «لابردنی هەموو شتێک» و لە ڕێکخستنە زیادەکاندا هەڵبژاردەی «پاککردنەوەی داتا» (Microsoft). بۆ هارد دیسک و بۆ SSDیەک کە هەر لە سەرەتاوە بە BitLocker یان شفرەکردنی ئامێر کاری کردووە، ئەمە بۆ داتای تایبەت ئاسانترین ڕێگایە. بەڵام Microsoft خۆی دەنووسێت کە ئەم کردارە بۆ بەکارهێنەری ئاساییە و ستانداردی دامەزراوە فەرمییەکان یان کەرتەکان پڕ ناکاتەوە. بۆیە بۆ داتای کۆمپانیا یاریدەدەرەکە فەرمانی سڕینەوە لە BIOS و دواتر دامەزراندنەوەیەکی نوێ دیاری دەکات.
06 / مۆبایل
مۆبایل و تابلێت: سەرەتا دەرچوون لە ئەکاونت، پاشان ڕیسێتکردن
لە مۆبایلدا ڕیزبەندی یەکلاکەرەوەیە. ئەوەی سەرەتا ڕیسێتی دەکات بەبێ ئەوەی لە ئەکاونت دەربچێت، ئامێرێکی قوفڵکراو دەداتە کەسی تر: لە iPhone دا قوفڵی چالاککردن دەمێنێت، لە Android دا پاراستنی ئامێر، و کڕیارەکە ناتوانێت ئامێرەکە ڕێک بخات. بەڵام تەنیا دەرچوون لە ئەکاونتیش بەس نییە، چونکە داتاکان لەسەر ئامێرەکە دەمێننەوە.
- iPhone و iPad. Apple Watch جیا بکەنەوە، لە ڕێکخستنەکان > ناوەکەتان دەربچن، پاشان ڕێکخستنەکان > گشتی > گواستنەوە یان ڕیسێتکردنی iPhone > سڕینەوەی هەموو ناوەڕۆک و ڕێکخستنەکان. لە کۆتاییدا ئامێرەکە لە لیستی ئامێرە متمانەپێکراوەکانی Apple Account لاببەن (Apple).
- Android. ئەکاونتی Google لە ڕێکخستنەکان > ئەکاونتەکان لاببەن، لە Samsung دا Samsung Accountیش (Samsung). پاشان ڕیسێتی بکەن، لە Pixel دا لە سیستەم > هەڵبژاردەکانی ڕیسێت > سڕینەوەی هەموو داتاکان (Google). پێشتر سیمکارت و کارتی بیرگە دەربهێنن.
ئەوەی ڕیسێتی کارگە ئەمڕۆ کاریگەرە بەهۆی شفرەکردنەوەیە. پشکنینە سەرەتاییەکان دوای ڕیسێتکردن هێشتا وێنە و بەڵگەنامەیان دۆزییەوە، بە تایبەتی لە Android دا Schwamm و Rowe 2014. بەڵام لەسەر ئامێرەکانی Android 11 و 12 تەنیا پاشماوەی شفرەکراو و هەندێک شوێنەواری بەکارهێنان مانەوە Blankesteijn و هاوکاران 2023. بۆ داتای تایبەت ئەمە بەسە. بۆ نهێنیی پیشەیی یاریدەدەرەکە ئامۆژگاری دەکات ئامێرەکە نەدرێتە کەسی تر.
BSI لە Grundschutz دا بۆ سمارتفۆن ڕیسێتی کارگە داوا دەکات و ئامۆژگاری دەکات دواتر جارێک ڕێکخستنی سەرەتایی تا کۆتایی ببرێت، بۆ ئەوەی سڕینەوەکە تەواو بێت (CON.6.A12).
07 / ئامێرەکانی نووسینگە
پرینتەر، NAS و ڕاوتەر: داتایەک کە کەس بیری لێ ناکاتەوە
- کۆپیکەر و ئامێری فرەکار. زۆربەیان پەڕە سکانکراو و چاپکراوەکان، دەفتەری ناونیشان و زانیاریی چوونەژوورەوە لەسەر هارد دیسک یان SSDی خۆیان هەڵدەگرن. سڕینەوە بە کرداری ناو ئامێرەکە دەکرێت، بۆ نموونە لە Canon «Alle Daten/Einstellungen initialisieren» لەگەڵ بەسەرداونووسین؛ دواتر ئامێرەکە ڕاپۆرتێک چاپ دەکات (Canon). ئەگەر ئەم کردارە نەبێت، ئامێری هەڵگرتنەکە دەردەهێنرێت و وەک هارد دیسک دەسڕدرێتەوە یان لەناو دەبرێت، وەک BSI بۆ ئامێری هەڵگرتنی ناوخۆیی داوای دەکات.
- NAS. لە RAID دا هەر هاردێک بەشێک لە داتاکانتانی تێدایە. ڕیسێتی کارگەی سیستەمەکە ئەکاونت و هاوبەشکراوەکان لادەبات، بەڵام ناسەلمێنێت کە بەسەر هاردەکاندا نووسراوەتەوە (Synology). بۆیە هاردەکان یەک بە یەک بسڕنەوە یان NASەکە بە بەتاڵی بدەنە کەسی تر. NASێکی نوێ چەند شوێنی پێویستە، ژمێرەری NAS و RAID حیسابی دەکات.
- ڕاوتەر. زانیاریی چوونەژوورەوەی ئینتەرنێت، پاسوۆردی وای فای و زانیاریی تەلەفۆن هەڵدەگرێت. لەسەر ڕاوتەری دەستی دوو داتای کەسی و نهێنیی خاوەنە پێشووەکان دۆزرایەوە Szewczyk 2011. بۆیە ڕێگاکە ڕێکخستنی کارگە دەگرێتەوە، لە FRITZ!Box دا لە سیستەم > باکئەپ > ڕێکخستنی کارگە (FRITZ!)، و دواتر زانیاریی چوونەژوورەوەی نوێ لای دابینکەری ئینتەرنێت. BSI بۆ ئامێرەکانی IoT هەردووکیان بە ڕوونی داوا دەکات، و بۆ ڕاوتەریش جیاواز نییە.
08 / لەناوبردن
لەناوبردن بەپێی DIN 66399: کام ئاست بۆ کام داتا
ئەگەر ئامێرێکی هەڵگرتن تێکچووبێت، داتای کۆمپانیا دەبێت بە دڵنیاییەوە نەمێنێت، یان ئامێرەکە هەر دەچێتە ناو پاشماوەوە، لەناو دەبرێت. چەند بە وردی، DIN 66399 ڕێکی دەخات، کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا وەک ISO/IEC 21964 بەردەوامە. داتاکان دابەش دەکات بۆ سێ پۆلی پاراستن و بۆ هەر پۆلێکی ماددە حەوت ئاستی ئاسایش هەیە. بۆ ئامێری هەڵگرتن دوو پۆل گرنگن: H بۆ هارد دیسک و E بۆ بیرگەی ئەلیکترۆنی، واتە SSD، فلاشی USB، کارتی بیرگە و بیرگەی مۆبایل. کەواتە هارد دیسکێک بە ئاستی 4 دەبێتە H-4.
| ئاست | بۆ | گەڕاندنەوە |
|---|---|---|
| 1 | داتای گشتی | دووبارە دروستکردنەوە بەبێ ئامرازی تایبەت، بەڵام بە کات |
| 2 | داتای ناوخۆیی | تەنیا بە ئامراز و هەوڵی تایبەت |
| 3 | داتای هەستیار و نهێنی | تەنیا بە ئامراز، کات و کارمەندی زۆر |
| 4 | داتای زۆر هەستیار و نهێنی | تەنیا بە هەوڵێکی یەکجار زۆر |
| 5 | داتای نهێنی | تەنیا بە ئامێری نائاسایی و شێوازی فۆرێنسیک |
| 6 | داتای نهێنی کە پاراستنی یەکجار زۆری پێویستە | بەپێی ئاستی ئێستای تەکنەلۆژیا ناکرێت |
| 7 | داتای زۆر نهێنی | بەپێی ئاستی ئێستای زانست و تەکنەلۆژیا ناکرێت |
| داتا | پۆل | لە ئاستی |
|---|---|---|
| تایبەت: وێنە، ئیمەیڵ، کەشفی حیسابی بانک | 1 | 3 |
| کۆمپانیا: داتای کڕیار، کارمەند یان ژمێریاری | 2 | 4 |
| نهێنیی پیشەیی: داتای نەخۆش، موەکیل یان تەندروستی | 3 | 5 |
ئاستەکان بە واتا و پۆلێنکردنەکە بەپێی ڕێنمایی بەرپرسی پاراستنی داتای Mecklenburg-Vorpommern. قەبارەی پارچەکان بۆ هەر ئاستێک تەنیا لە ستانداردەکەدا هاتووە. ئاستی 3 لێرەدا بۆ داتای تایبەتی خۆتانە؛ بۆ داتای کەسیی کەسانی تر، بۆ نموونە کڕیار یان کارمەندان، دەسەڵاتە چاودێرەکان هەمیشە بە بەسی نازانن. بۆ ئەوە دێڕی «کۆمپانیا» هەیە.
BSI سنووری خوارەوە بۆ ئامێری هەڵگرتنی تێکچوو و ناوخۆیی لە ئاستی 3 دادەنێت، واتە H-3 یان E-3 (CON.6.A12 و A13). کۆمپانیایەکی فڕێدانی پاشماوە کە بەپێی DIN 66399 کار دەکات، لەناوبردنەکە بە بەڵگەیەک پشتڕاست دەکاتەوە؛ ئەوە لەگەڵ پرۆتۆکۆڵەکە هەڵبگرن. بۆ کەسی ئاسایی، بۆ هارد دیسک بەسە چەند جار بە دریل بە ناو قاپ و دیسکەکاندا کونی بکەن. بۆ SSD، فلاش و کارت ئەمە بە زەحمەت دەگاتە ئامانج، چونکە داتاکان لە چیپە جیاوازەکانی بیرگەدان و خانەکانی Flash تەنانەت دوای سڕینەوەش شوێنەوار هەڵدەگرن Skorobogatov 2005؛ لەوێ دەبێت هەموو چیپێک تێک بشکێنرێت. بە ئەزموون، کارتی بیرگە بە زۆر بێباکی دەدرێتە کەسی تر Szewczyk و هاوکاران 2018، ئەگەر داتای کۆمپانیایان لەسەر بێت دەبێت لەناو ببرێن.
09 / ئەرکەکان
یاسا و Grundschutz چی داوا دەکەن
- یاسای ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان (ElektroG). ئامێرە کۆنەکان ناچنە ناو زبڵی ماڵەوە. ئەو باترییانەی کە لەناو ئامێرەکەدا داخراو نین و ئەو چرایانەی دەردەهێنرێن، پێشتر دەریان بهێنن (§ 10 Abs. 1 ElektroG). فرۆشیارە گەورەکانی ئامێری ئەلیکترۆنی تا سێ ئامێری بچووک لە هەر جۆرێک بەبێ کڕینی نوێش وەردەگرنەوە (§ 17). یاساکە بە ڕوونی سڕینەوەی داتاکان بە بەرپرسیارێتیی خودی بەکارهێنەر دادەنێت (§ 18، بۆ کۆمپانیاکان § 19a).
- ڕێسای گشتیی پاراستنی داتا (DSGVO). داتای کەسی کە ئیتر پێویست نییە دەبێت بسڕدرێتەوە (Art. 17)، ئەویش بە ڕێوشوێنی گونجاو (Art. 32). کۆمپانیا دەبێت بتوانێت ئەمە بسەلمێنێت (Art. 5 Abs. 2)، پرۆتۆکۆڵەکە بۆ ئەمەیە. ئەگەر دابینکەرێکی خزمەتگوزاری بۆتان بسڕێتەوە، گرێبەستی پرۆسێسکردنی داتا بە ڕاسپاردە (Auftragsverarbeitung) پێویستە (Art. 28، EUR-Lex).
- BSI-Grundschutz. بەشی CON.6 داوای ڕێسایەک دەکات کە کێ چی و چۆن دەسڕێتەوە، کەمترین ڕێگا بۆ هەر ئامێرێکی هەڵگرتن، و بۆ دابینکەری دەرەکی ڕێگایەکی سەلامەت و بەدواداچوونکراو. بۆ کۆمپانیایەک کە ITی تایبەتی خۆی نییە، ئەمە باشترین نموونەیە.
- ماوەکانی هەڵگرتن. تەنیا ئەوە دەتوانرێت بسڕدرێتەوە کە ئیتر پێویست نییە هەڵبگیرێت. کام ماوە بۆ پسوولە، بەڵگە و دۆسیەی کارمەندان دەگرێتەوە، ژمێرەری ماوەکانی هەڵگرتن پیشانی دەدات. کاتێک کارمەندێک دەڕوات، ڕێنمایی کارمەند دێت یان دەڕوات بۆ ئەوانی تر یارمەتی دەدات.
ئەگەر داتای ئامێرێکی تێکچوو هێشتا پێویست بێت، سەرەتا گەڕاندنەوەی داتا دێت و پاشان لەناوبردن. ئامێری نوێ بۆ کۆمپانیا لە ڕێگەی داواکردنی هاردوێر و چاودێریی شوێنی کار دابین و ڕێک دەخەین؛ ئامێرە کۆنەکانیش لە هەمان کاتدا دەسڕینەوە.
10 / بۆ یاریدەدەرەکانی AI
بەکارهێنانی ئەم ئامرازە لە یاریدەدەرێکی AI
یاریدەدەرەکانی وەک Claude یان ChatGPT کە Model Context Protocol (MCP) بەکار دەهێنن، دەتوانن ڕاستەوخۆ حیسابەکەی ئەم پەڕەیە بانگ بکەن، لە جیاتی ئەوەی خۆیان دووبارە دروستی بکەنەوە. سێرڤەرەکە گشتییە، پێویستی بە تۆمارکردن نییە و هیچ شتێک هەڵناگرێت. وەڵامەکە هەمیشە بەستەری ئەم پەڕەیە، بەرواری نوێکردنەوەی داتاکان و سنووری ئەنجامەکەی تێدایە.
- خاڵی پەیوەندی (Endpoint)
https://aureum-tech.com/mcp- ئامراز
werkzeug_daten_loeschen- گواستنەوە
- Streamable HTTP، تەنیا خوێندنەوە
| ناو | پێویست | واتا |
|---|---|---|
geraet | بەڵێ | کام ئامێر یان ئامێری هەڵگرتن: windows = کۆمپیوتەر یان لاپتۆپی Windows؛ mac = Mac؛ iphone = iPhone یان iPad؛ android = مۆبایل یان تابلێتی Android؛ hdd = هارد دیسک (HDD)؛ ssd = SSD، SATA یان NVMe؛ stick = فلاشی USB یان کارتی بیرگە؛ drucker = پرینتەر یان کۆپیکەر کە بیرگەی هەیە؛ nas = NAS؛ router = ڕاوتەر. |
bauart | نەخێر | ئارەزوومەندانە، تەنیا بۆ Windows و Mac: چی تێدایە (windows: ssd، hdd، unbekannt؛ mac: apple-chip، intel-alt، unbekannt). ئەگەر دیاری نەکرێت «unbekannt» (نەزانراو)، ئەوکات وەڵامەکە هەردوو حاڵەتەکە دەڵێت. |
verschluesselt | نەخێر | ئارەزوومەندانە: ئایا ئامێری هەڵگرتنەکە هەر لە سەرەتاوە شفرە کرابوو (BitLocker، شفرەکردنی ئامێر، FileVault)؟ ja، nein یان unbekannt (بنەڕەت). بۆ مۆبایل، پرینتەر و ڕاوتەر کاریگەریی نییە. |
ziel | بەڵێ | ئامێرەکە چی لێ دەکرێت: verkaufen = فرۆشتن؛ verschenken = بە دیاری دان؛ entsorgen = فڕێدان؛ leasing = گەڕاندنەوە. |
schutzbedarf | نەخێر | ئارەزوومەندانە: normal = داتای تایبەت (بنەڕەت)، hoch = کۆمپانیا بە داتای کڕیار، کارمەند یان ژمێریاری، sehr-hoch = نهێنیی پیشەیی وەک داتای نەخۆش یان موەکیل. |
zustand | نەخێر | ئارەزوومەندانە: geht (بنەڕەت) یان defekt (داناگیرسێت یان ئامێری هەڵگرتن ناناسرێتەوە). |
ئەو پرسیارانەی کە یاریدەدەر دەبێت ئەم ئامرازەیان بۆ بانگ بکات
- «دەمەوێت iPhoneە کۆنەکەم بفرۆشم. پێشتر چی بکەم بۆ ئەوەی داتاکانم نەمێنن؟»
- «چۆن SSDی لاپتۆپی Windowsەکەم بە سەلامەتی بسڕمەوە پێش ئەوەی بە دیاری بیدەم؟»
- «کۆمپانیاکەمان لاپتۆپی لیزینگ دەگەڕێنێتەوە. چۆن داتاکان بە شێوەیەکی سەلمێنراو بسڕینەوە؟»
- «ئایا ڕیسێتی کارگە بۆ FRITZ!Box بەسە پێش ئەوەی لە Kleinanzeigen بیفرۆشم؟»
- «هارد دیسکێکی کۆن ئیتر داناگیرسێت. دەتوانم بە سادەیی بیبەمە شوێنی کۆکردنەوەی پاشماوە؟»
بەستنەوەکە چۆن کار دەکات و MCP لە کۆمپانیاکەی خۆتاندا چی دەتوانێت بکات، لە پەڕەی بەستنەوەی MCP نووسراوە.
11 / پرسیارە باوەکان
پرسیارە باوەکان دەربارەی سڕینەوە و فڕێدان
ئایا فۆرماتکردنی هارد دیسک بەسە؟
فۆرماتی خێرا بەس نییە. تەنیا پێڕستی ناوەڕۆک نوێ دەکاتەوە، داتاکان دەخوێندرێنەوە تا ئەو کاتەی شتێکی تریان بەسەردا دەنووسرێت. لە توێژینەوەیەکدا، لە 129 هارد دیسکی دەستی دووی کڕدراو کە دەخوێندرانەوە، تەنیا بەسەر 12یاندا بە ڕاستی نووسرابووەوە. بۆ هارد دیسک فۆرماتێکی تەواو بەبێ «فۆرماتی خێرا» (Schnellformatierung) یارمەتی دەدات، کە لە Windows Vista بەدواوە هەموو سێکتەرێک بە سفر دەنووسێتەوە. بۆ SSD ئەمەش بە دڵنیاییەوە بەس نییە.
چۆن SSD بە سەلامەتی بسڕمەوە؟
بە فەرمانی سڕینەوەی ناوخۆیی خۆی، Secure Erase یان لە NVMe دا Sanitize. دەتوانن بە بەرنامەی بەرهەمهێنەری SSD یان بە کرداری سڕینەوە لە BIOSی زۆرێک لە لاپتۆپە بازرگانییەکان (Business) دەستی پێ بکەن. بەسەرداونووسین جێگرەوە نییە، چونکە SSD خانەی یەدەگی هەیە کە بەسەرداونووسین ناگاتە سەریان. ئەگەر SSDەکە هەر لە سەرەتاوە بە BitLocker یان FileVault شفرە کرابێت، ئەو پاشماوانە تەنیا بە شفرەکراوی ماونەتەوە.
چەند جار دەبێت بەسەر هارد دیسکدا بنووسمەوە؟
یەک جار بە تەواوی. ئەو 7 یان 35 جارەی زۆر باس دەکرێن هی سەردەمی شێوازە کۆنەکانی تۆمارکردنن؛ تاقیکردنەوە لەسەر هاردە ئەمڕۆییەکان پیشانی دەدەن کە یەک جار بەسە. BSI بۆ کۆمپانیاکان داوا دەکات بەسەر ئامێری هەڵگرتنی شفرەنەکراودا بە تەواوی بە بەهای هەڕەمەکی بنووسرێتەوە. لە Windows دا ئەمە بە format و سویچی /p:1 دەکرێت.
پێش فرۆشتنی iPhone دەبێت چی بکەم؟
باکئەپ بگرن، Apple Watch جیا بکەنەوە، لە ڕێکخستنەکان > ناوەکەتان لە Apple Account دەربچن و پاشان لە ڕێکخستنەکان > گشتی > گواستنەوە یان ڕیسێتکردنی iPhone «سڕینەوەی هەموو ناوەڕۆک و ڕێکخستنەکان» هەڵبژێرن. ئەمە ئەو کلیلانە لەناو دەبات کە iPhone هەموو شتێکی پێ شفرە دەکات، و قوفڵی چالاککردن (Activation Lock) دەکوژێنێتەوە. لە کۆتاییدا ئامێرەکە لە لیستی ئامێرە متمانەپێکراوەکانی Apple Account لاببەن.
بۆچی پێش ڕیسێتکردن دەبێت ئەکاونتی Google لاببەم؟
بەهۆی پاراستنی ئامێری Android. ئەگەر ئەکاونتێکی Google تێیدا بێت، مۆبایلەکە دوای ڕیسێتکردن پاسوۆردی ئەو ئەکاونتە دەپرسێت و بەبێ ئەو ناتوانرێت ڕێک بخرێت. ئەکاونتەکە لە ڕێکخستنەکان > ئەکاونتەکان لاببەن، لە Samsung دا Samsung Accountیش. ئەگەر تازە پاسوۆردەکەتان گۆڕیوە، 24 کاتژمێر چاوەڕێ بکەن.
هارد دیسکێکی تێکچوو چی لێ بکەم؟
بیهێڵنەوە یان بیدەن بۆ لەناوبردن. ئامێرێکی هەڵگرتن کە ئیتر ناناسرێتەوە، نەسڕاوەتەوە؛ بە شێوازی تاقیگەیی زۆرجار هێشتا دەگەنە داتاکان. BSI بۆ ئامێری هەڵگرتنی تێکچوو لانیکەم ئاستی ئاسایشی 3ی DIN 66399 دیاری دەکات، واتە H-3 بۆ هارد دیسک و E-3 بۆ SSD. بۆ کەسی ئاسایی، بۆ هارد دیسک چەند کونێک بە دریل بە ناو قاپ و دیسکەکاندا بەسە.
ئایا پرینتەرەکەم هارد دیسکی تێدایە؟
ئامێرەکانی نووسینگە کە سکان بۆ فۆڵدەر، ئەرشیفی بەڵگەنامە یان فاکسیان هەیە، زۆرجار هارد دیسک یان SSDیان تێدایە؛ پەڕەی تایبەتمەندی یان ڕێنمایی بەکارهێنان دەیڵێت. سڕینەوە بە کرداری ناوخۆیی ئامێرەکە دەکرێت، بۆ نموونە لە Canon «Alle Daten/Einstellungen initialisieren» (ڕیسێتکردنی هەموو داتا و ڕێکخستنەکان) لەگەڵ بەسەرداونووسین. دواتر ئەو پاسوۆردانە بگۆڕن کە لە ئامێرەکەدا هەڵگیرابوون، بۆ نموونە بۆ سکان بۆ ئیمەیڵ.
وەک کۆمپانیا پێویستم بە پرۆتۆکۆڵی سڕینەوە هەیە؟
بەڵێ، هەمیشە بەسوودە. بەپێی ڕێسای گشتیی پاراستنی داتا (DSGVO) کۆمپانیا دەبێت بتوانێت بیسەلمێنێت کە داتای کەسیی سڕیوەتەوە (Art. 5 Abs. 2)، و BSI ڕێگایەکی ڕوون و بەدواداچوونکراو داوا دەکات. پرۆتۆکۆڵی یاریدەدەرەکە ئەو زانیارییانەی تێدایە کە NIST SP 800-88 بۆ بەڵگەی سڕینەوە دیاری دەکات: ئامێر، ژمارەی زنجیرە، ڕێگا، ئامراز، پشکنین، ناو و واژۆ.
یاریدەدەری سڕینەوەی داتا لە کوێدا دەوەستێت؟
ڕێگای ئاسایی بەپێی زانیاریی بەرهەمهێنەر، NIST SP 800-88 و BSI-Grundschutz دیاری دەکات، بەڵام خۆی هیچ ناسڕێتەوە. مێنیوەکان لەگەڵ نوێکردنەوەکان دەگۆڕێن، و لە دەرەوە ناتوانرێت بپشکنرێت کە فەرمانی سڕینەوە لە ئامێرەکەدا بە دروستی جێبەجێ کراوە یان نا. ئەگەر ئامێری زۆر لەکار دەخەن، ئامێری لیزینگ دەگەڕێننەوە یان پێویستتان بە بەڵگە هەیە، ئێمە ئامێرەکانی هەڵگرتن بۆتان دەسڕینەوە، لە شوێنی خۆتان لە فۆگتلاند (Vogtland) یان لای خۆمان لە ڕۆدەڤیش، و پرۆتۆکۆڵەکەتان دەدەینێ.
12 / توێژینەوە و سەرچاوەکان
ئامرازەکە پشت بە چی دەبەستێت
بەها ڕێنماییکەر و تێبینییەکانی سەرەوە لەسەر ئەم 15 توێژینەوە زانستییە دامەزراون. هەریەکەیان لە ڕێگەی DOIیەکەی یان پەڕەی بڵاوکەرەوەکەیەوە پشکنراوە (دوایین جار لە 14ی نۆڤەمبەری 2026): بوونی هەیە، نەکشێنراوەتەوە، و دەرئەنجامەکەی ئەمڕۆش بۆ ئەم پرسیارە ڕاستە.
Garfinkel, S. L.; Shelat, A. (2003): Remembrance of data passed: a study of disk sanitization practices. IEEE Security & Privacy 1 (1)، لاپەڕە 17–27
ئەنجام لە 158 هارد دیسکی دەستی دووی کڕدراو، 129یان دەخوێندرانەوە. تەنیا بەسەر 12یاندا بە تەواوی نووسرابووەوە؛ زۆربەیان تەنیا فۆرمات کرابوون یان هەر نەسڕابوونەوە، و لەسەر 42یان زنجیرە ژمارە دۆزرایەوە کە لە ژمارەی کارتی بانکی دەچوون.
لە ئامرازەکەدا بنەمای ئەو ڕێسایەیە کە فۆرماتکردن ناسڕێتەوە، و بۆچی یاریدەدەرەکە هەمیشە بەسەرداونووسین، فەرمانی سڕینەوە یان لەناوبردن داوا دەکات.
doi.org/10.1109/MSECP.2003.1176992 · گۆڤاری زانستی
Jones, A.; Valli, C.; Dardick, G. و هاوکاران (2010): The 2009 Analysis of Information Remaining on Disks Offered for Sale on the Second Hand Market. Journal of Digital Forensics, Security and Law
ئەنجام خولی پێنجەمی زنجیرەیەکی چەندساڵە لەسەر هارد دیسکی دەستی دوو لە چەند وڵاتێک: کۆمپانیاکان و کەسانی ئاسایی بەردەوام هاردیان بە داتای خوێندراوە، هەندێکیان نوێ، دەدایە کەسی تر و دیار بوو نەیاندەزانی چی لەسەرە.
لە ئامرازەکەدا پیشانی دەدات کە پاشماوەی داتا لەسەر ئامێری دەستی دوو حاڵەتێکی تاک نییە؛ بۆیە یاریدەدەرەکە بۆ کەسانی ئاسایی و کۆمپانیاکان وەک یەک دەگرێتەوە.
doi.org/10.15394/jdfsl.2010.1083 · گۆڤاری زانستی
Wright, C.; Kleiman, D.; Sundhar R. S., S. (2008): Overwriting Hard Drive Data: The Great Wiping Controversy. Information Systems Security (ICISS 2008), Lecture Notes in Computer Science 5352، لاپەڕە 243–257
ئەنجام تاقیکردنەوە لەسەر هارد دیسک ئەو بیرۆکە بەربڵاوە ڕەت دەکاتەوە کە داتای یەک جار بەسەرداونووسراو دەگەڕێندرێتەوە و 7 تا 35 جار پێویستە. یەک جاری تەواو داتا کۆنەکان بە کردەیی ناخوێندراو دەکات.
لە ئامرازەکەدا یاریدەدەرەکە بۆ هارد دیسک یەک جاری تەواو پێشنیار دەکات نەک چەندین جار، و بەمە چەند کاتژمێرێک دەپارێزێت.
doi.org/10.1007/978-3-540-89862-7_21 · وتاری کۆنفرانس
Hughes, G. F.; Coughlin, T.; Commins, D. M. (2009): Disposal of Disk and Tape Data by Secure Sanitization. IEEE Security & Privacy 7 (4)، لاپەڕە 29–34
ئەنجام فەرمانی Secure Eraseی ناو ئامێرەکە وردتر لە نەرمەکاڵای بەسەرداونووسینی دەرەکی دەسڕێتەوە؛ بەرزترین پاراستن لەناوبردنە. ئامێرەکانی خاوەن شفرەکردنی ناوخۆیی لە ڕێگەی کلیلەوە لە چەند میلیچرکەیەکدا دەسڕنەوە.
لە ئامرازەکەدا ڕیزبەندیی یاریدەدەرەکە لێرەوە دێت: فەرمانی سڕینەوەی ناوخۆیی یان سڕینەوەی کریپتۆگرافی پێش بەسەرداونووسین، لەناوبردن بۆ بەرزترین ئاستی پاراستنی پێویست.
doi.org/10.1109/MSP.2009.89 · گۆڤاری زانستی
Wei, M.; Grupp, L. M.; Spada, F. E.; Swanson, S. (2011): Reliably Erasing Data From Flash-Based Solid State Drives. 9th USENIX Conference on File and Storage Technologies (FAST ’11), San Jose
ئەنجام توێژەران چیپەکانی بیرگەی SSDیان ڕاستەوخۆ خوێندەوە. فەرمانە ناوخۆییەکانی سڕینەوە کاریگەر بوون، بەڵام لە هەموو مۆدێلێکدا بە دروستی جێبەجێ نەکرابوون؛ SSDیەک ڕایگەیاند سەرکەوتوو بووە، و هەموو داتاکان هێشتا مابوون. دوو جار بەسەرداونووسینی تەواو زۆربەی جار بەس بوو، بەڵام نەک هەمیشە؛ فایلی تاک بەم شێوەیە هەر بە سەلامەتی نەدەسڕانەوە.
لە ئامرازەکەدا بۆ SSD یاریدەدەرەکە فەرمانی ناوخۆیی وەک ڕێگا دیاری دەکات، بەسەرداونووسین تەنیا وەک چارەی ناچاری، و بۆ داتای کۆمپانیا ئامۆژگاری پشکنینی نموونەیی دوای سڕینەوە دەکات.
www.usenix.org/conference/fast11/reliably-erasing-data-flash-based-solid-state-drives · وتاری کۆنفرانس
Bell, G.; Boddington, R. (2010): Solid State Drives: The Beginning of the End for Current Practice in Digital Forensic Recovery?. Journal of Digital Forensics, Security and Law
ئەنجام SSD بەبێ فەرمانی کۆمپیوتەر خۆی بەشە سڕاوەکان پاک دەکاتەوە و لەو کاتەدا ئەو پاشماوانە لەناو دەبات کە لە هارد دیسکدا دەمانەوە. بۆیە ناتوانرێت پێشبینی بکرێت دوای سڕینەوە چی لەسەر SSD دەمێنێتەوە.
لە ئامرازەکەدا یاریدەدەرەکە پشت بەوە نابەستێت کە SSD خۆی پاشماوەکان لادەبات، و فەرمانی سڕینەوە بۆ هەموو ئامێری هەڵگرتنەکە داوا دەکات.
doi.org/10.15394/jdfsl.2010.1078 · گۆڤاری زانستی
Skorobogatov, S. (2005): Data Remanence in Flash Memory Devices. Cryptographic Hardware and Embedded Systems (CHES 2005), Lecture Notes in Computer Science 3659، لاپەڕە 339–353
ئەنجام لەسەر مایکرۆکۆنترۆڵەر توێژینەوەی لەسەر کرا: لە خانەکانی بیرگەی Flash دا دوای سڕینەوە بڕێک لە بارگە دەمێنێتەوە. بەمە دەتوانرێت خانە پێشتر نووسراوەکان لە نەنووسراوەکان جیا بکرێنەوە و ناوەڕۆک لە بیرگەی «سڕاوە» بە بەشێک بگەڕێندرێتەوە.
لە ئامرازەکەدا ڕوونی دەکاتەوە بۆچی بۆ بیرگەی Flash لە حاڵەتی نهێنیی پیشەییدا لەناوبردنی چیپەکان پێشنیار دەکرێت و کونکردن بە دریل لەوێ بەس نییە.
doi.org/10.1007/11545262_25 · وتاری کۆنفرانس
Meijer, C.; van Gastel, B. (2019): Self-Encrypting Deception: Weaknesses in the Encryption of Solid State Drives. 2019 IEEE Symposium on Security and Privacy، لاپەڕە 72–87
ئەنجام لە زۆرێک لە مۆدێلەکانی SSDی سێ بەرهەمهێنەر، شفرەکردنی هاردوێریی ناوخۆیی دەتوانرا تێپەڕێندرێت و ناوەڕۆک بەبێ پاسوۆرد بگەڕێندرێتەوە. BitLocker ئەو کاتە پشتی بەم شفرەکردنە دەبەست ئەگەر SSDەکە پێشکەشی بکردایە.
لە ئامرازەکەدا یاریدەدەرەکە شفرەکردن تەنیا ئەو کاتە وەک پاڵپشت دادەنێت کە هەر لە سەرەتاوە چالاک بووبێت، و بۆ داتای کۆمپانیا لەگەڵ ئەوەشدا فەرمانی سڕینەوە پێشنیار دەکات.
doi.org/10.1109/SP.2019.00088 · وتاری کۆنفرانس
Reardon, J.; Basin, D.; Capkun, S. (2013): SoK: Secure Data Deletion. 2013 IEEE Symposium on Security and Privacy, ل. 301–315
ئەنجام پێداچوونەوەیەک بە ڕێگاکانی سڕینەوە لە هەموو ئاستەکاندا، لە بەرنامەوە تا ئامێری هەڵگرتن: ئەوەی داتای سڕاوە بە ڕاستی نەماوە یان نا، پەیوەستە بەوەی سڕینەوە لە چ ئاستێکدا دەکرێت. تاقیکردنەوەکان پیشانیان دا کە زۆرێک لە ڕێگاکان لەسەر گریمانەیەک بنیات نراون کە لە کردەدا ڕاست دەرناچن.
لە ئامرازەکەدا بۆیە یاریدەدەرەکە هەمیشە لەگەڵ هەموو ئامێری هەڵگرتنەکە کار دەکات و هەرگیز بە سڕینەوەی فایلی تاک کار ناکات.
doi.org/10.1109/SP.2013.28 · توێژینەوەی پێداچوونەوە
Glisson, W. B.; Storer, T.; Mayall, G. و هاوکاران (2011): Electronic retention: what does your mobile phone reveal about you?. International Journal of Information Security 10 (6)، لاپەڕە 337–349
ئەنجام هەموو 49 مۆبایلە دەستی دووە پشکنراوەکە، کە لە دوکانی بارمتە و مەزادی ئۆنلاین کڕدرابوون، داتای خاوەنە پێشووەکانیان ئاشکرا کرد، بە کۆی 11.135 تۆمار. توێژینەوەکە دەگاتە ئەو ئەنجامەی کە لەسەر مۆبایلێکی دەستی دووی ئاسایی بڕێکی زۆر داتای کەسی دەمێنێتەوە.
لە ئامرازەکەدا ڕوونی دەکاتەوە بۆچی یاریدەدەرەکە لە مۆبایلدا سوورە لەسەر ڕیسێتکردنی تەواو و تەنیا دەرچوون لە ئەکاونت بەس نییە.
doi.org/10.1007/s10207-011-0144-3 · گۆڤاری زانستی
Schwamm, R.; Rowe, N. C. (2014): Effects of the Factory Reset on Mobile Devices. Journal of Digital Forensics, Security and Law
ئەنجام یەکەم پشکنینی ڕێکخراوی ڕیسێتی کارگە لەسەر 21 ئامێری iPhone، Android و BlackBerry: زۆر شت سڕایەوە، بەڵام لەسەر هەموو ئامێرەکان هەندێک داتا مایەوە، لە Android دا وێنە و بەڵگەنامەش.
لە ئامرازەکەدا پیشانی دەدات بۆچی ڕیسێتی کارگە تەنیا بە شفرەکردن جێی متمانە دەبێت؛ بۆ مۆبایلی کۆنی بێ شفرەکردن، یاریدەدەرەکە بۆ داتای کۆمپانیا ئامۆژگاری لەناوبردن دەکات.
doi.org/10.15394/jdfsl.2014.1182 · گۆڤاری زانستی
Blankesteijn, M. B.; Fukami, A.; Geradts, Z. J. M. H. (2023): Assessing data remnants in modern smartphones after factory reset. Forensic Science International: Digital Investigation 46, Art. 301587
ئەنجام لەسەر ئامێرەکانی Android 11 و 12 دوای ڕیسێتی کارگە بەشێک لە داتا شفرەکراوەکان بە شێوەی باینەری مانەوە، و هەندێک بەش ڕیسێت نەکرانەوە، بە جۆرێک کە شوێنەواری بەکارهێنان دەردەخرا.
لە ئامرازەکەدا یاریدەدەرەکە ڕیسێتی کارگە بۆ داتای تایبەت بە بەس دادەنێت و بۆ نهێنیی پیشەیی ئامۆژگاری دەکات ئامێرەکە نەدرێتە کەسی تر.
doi.org/10.1016/j.fsidi.2023.301587 · گۆڤاری زانستی
Szewczyk, P. (2011): Analysis of Data Remaining on Second Hand ADSL Routers. Journal of Digital Forensics, Security and Law
ئەنجام ڕاوتەر دەتوانێت زانیاریی چوونەژوورەوەی هێڵی ئینتەرنێت و خووەکانی بەکارهێنان هەڵبگرێت. لەسەر ڕاوتەری دەستی دوو داتای کەسی و نهێنیی خاوەنە پێشووەکان دۆزرایەوە کە پێش فرۆشتن لایان نەبردبوو.
لە ئامرازەکەدا بۆیە ڕێگای ڕاوتەر جگە لە ڕیسێتی کارگە، گۆڕینی زانیاریی چوونەژوورەوە لای دابینکەریش دەگرێتەوە.
doi.org/10.15394/jdfsl.2011.1098 · گۆڤاری زانستی
Jones, A.; Angelopoulou, O.; Noriega, L. (2019): Survey of data remaining on second hand memory cards in the UK. Computers & Security 84، لاپەڕە 239–243
ئەنجام لەسەر 67 لە 100 کارتی SD و microSDی دەستی دوو داتای کەسی یان هەستیار دۆزرایەوە. لە زۆرێکیاندا هیچ نیشانەیەک نەبوو کە فرۆشیارەکە هەوڵی سڕینەوەی دابێت.
لە ئامرازەکەدا بنەمای ڕێگای تایبەت بۆ فلاش و کارتەکانە و ئەو ئامۆژگارییەی کە کارت لە مۆبایل، کامێرا و Dashcam پێش دانە کەسی تر دەربهێنرێت.
doi.org/10.1016/j.cose.2019.03.006 · گۆڤاری زانستی
Szewczyk, P.; Sansurooah, K.; Williams, P. A. H. (2018): An Australian Longitudinal Study Into Remnant Data Recovered From Second-Hand Memory Cards. International Journal of Information Security and Privacy 12 (4)، لاپەڕە 82–97
ئەنجام کارتی بیرگەی دەستی دوو کە لە ماوەی پێنج ساڵدا (2011 تا 2015) کڕدرابوون شیکرانەوە: بە بەردەوامی بە شێوەیەکی ناسەلامەت درابوونە کەسی تر، لەگەڵ داتای تایبەت، نهێنی و بازرگانی کە نەسڕابوونەوە یان بە ئاسانی دەگەڕێندرانەوە.
لە ئامرازەکەدا لەگەڵ Jones و هاوکاران 2019 پاڵپشتی ئەوە دەکات کە کارتی بیرگەی خاوەن داتای کۆمپانیا نادرێتە کەسی تر، بەڵکو لەناو دەبرێت.
doi.org/10.4018/IJISP.2018100106 · گۆڤاری زانستی
ستاندارد، دامەزراوە فەرمییەکان و زانیاریی بەرهەمهێنەران
- SP 800-88 Rev. 2, Guidelines for Media Sanitization (September 2025) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · NIST
- IT-Grundschutz-Kompendium، بەشی CON.6 سڕینەوە و لەناوبردن (Löschen und Vernichten، Edition 2023) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · BSI
- ڕێنمایی لەناوبردنی ئامێری هەڵگرتن بەپێی DIN 66399 (Orientierungshilfe Datenträgervernichtung) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · بەرپرسی پاراستنی داتای Mecklenburg-Vorpommern
- § 10 ElektroG: کۆکردنەوەی جیاواز (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · gesetze-im-internet.de
- § 13 ElektroG: کۆکردنەوە لەلایەن دامەزراوە گشتییەکانی فڕێدانی پاشماوە (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · gesetze-im-internet.de
- § 17 ElektroG: ئەرکی وەرگرتنەوە لەلایەن فرۆشیاران (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · gesetze-im-internet.de
- § 18 ElektroG: ئەرکی ئاگادارکردنەوەی ماڵەکان (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · gesetze-im-internet.de
- ڕێسای گشتیی پاراستنی داتا (DSGVO)، Art. 5، 17، 28 و 32 (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · EUR-Lex
- ڕیسێتکردنی کۆمپیوتەر (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · پشتگیریی Microsoft
- پێش ئەوەی Xbox یان کۆمپیوتەری Windowsەکەتان ڕیسایکل بکەن، بیفرۆشن یان بە دیاری بیدەن (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · پشتگیریی Microsoft
- دۆزینەوەی کلیلی گەڕاندنەوەی BitLocker (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · پشتگیریی Microsoft
- داگرتنی Windows 11 (ئامرازی دامەزراندن) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Microsoft
- گۆڕانی ڕەفتاری فەرمانی format لە Windows Vista بەدواوە (فۆرماتی تەواو سفر دەنووسێت) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Microsoft Learn
- format، پارامیتەری /P (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Microsoft Learn
- Dell Data Wipe (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Dell
- HP Business PCs: بەکارهێنانی HP Secure Erase (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · HP
- ThinkShield Secure Wipe (ThinkPad, ThinkStation) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Lenovo
- Methods for erasing an SSD (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Crucial (Micron)
- سڕینەوەی Mac و گەڕاندنەوەی بۆ ڕێکخستنی کارگە (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Apple Support
- پێش ئەوەی Mac بفرۆشن، بیدەنە کەسی تر، لە بەرامبەر ئامێری نوێ بیدەن یان ڕیسایکلی بکەن (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Apple Support
- Disk Utility: سڕینەوەی سەلامەتی ئامێری هەڵگرتن (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Apple Support
- پێش ئەوەی iPhone یان iPad بفرۆشن، بیدەنە کەسی تر یان لە بەرامبەر ئامێری نوێ بیدەن (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Apple Support
- سڕینەوەی ئامێرەکانی Apple (ڕێنمایی دابەشکردن) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Apple
- شفرەکردنی Volume بە FileVault (ئاسایشی پلاتفۆرمی Apple) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Apple
- گەڕاندنەوەی ئامێری Android بۆ ڕێکخستنی کارگە (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · یارمەتیی Android
- ڕێگرتن لەوەی کەسانی تر بەبێ ڕێگەپێدانی ئێوە ئامێرەکەتان بەکاربهێنن (پاراستنی ئامێر) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · یارمەتیی Google
- گەڕاندنەوەی Google Pixel بۆ ڕێکخستنی کارگە (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · یارمەتیی Pixel
- دانی مۆبایل بە کەسی تر: چۆن بە دروستی (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Samsung Support
- Encryption (Android Open Source Project) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Google
- ڕیسێتکردنی هەموو داتا و ڕێکخستنەکان (imageRUNNER ADVANCE) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Canon
- ڕیسێتکردنی سیستەم (DSM 7) (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · Synology Knowledge Center
- گەڕاندنەوەی FRITZ!Box بۆ ڕێکخستنی کارگە (سەردانکراوە لە 14ی نۆڤەمبەری 2026) · بنکەی زانیاریی FRITZ!
13 / ئامرازی تر
هێشتا پرسیارێکتان ماوە؟
- AT-W2 · ماڵەوە و کۆمپانیا
پشکنینی Windows 10
ئایا ئەم کۆمپیوتەرە هێشتا ئەپدەیتی ئاسایش وەردەگرێت، و تا ئۆکتۆبەری 2027 چی پێویستە بکرێت؟ - AT-W3 · ماڵەوە و کۆمپانیا
پلاندانانی وای فای
ماڵ، نووسینگە یان هۆڵەکەتان پێویستی بە چەند Access Point یان خاڵی Mesh هەیە؟ - AT-W4 · کۆمپانیا
پشکنینی تەنگانەی IT
دوای وەستانێک، کۆمپانیاکەتان بە چەند خێرایی دەتوانێت دووبارە کار بکاتەوە؟ - AT-W5 · کۆمپانیا
پشکنینی ئیمەیڵ
ئیمەیڵەکانتان دەچنە Spam؟ SPF، DKIM و DMARCی دۆمەینەکەتان بە زمانێکی ڕوون. - AT-W6 · کۆمپانیا
ژمێرەری UPS (USV)
کام UPS (USV) لە کاتی بڕانی کارەبادا سێرڤەر، ڕاوتەر و مەکینەی کاشێر بە ماوەی پێویست بە کارکردوویی دەهێڵێتەوە؟ - AT-W7 · ماڵەوە
پەڕەی ئامادەکاری بۆ میراتی دیجیتاڵ
خزمانتان پێویستە ئاگایان لە کام ئەکاونت، ئامێر و گرێبەست بێت؟
ئامێری زۆر بە یەکجار، گەڕاندنەوەی لیزینگ یان بەڵگەیەک بۆ ئەرشیف؟ ئێمە هارد دیسک، SSD و مۆبایل لە شوێنی خۆتان یان لای خۆمان لە ڕۆدەڤیش دەسڕینەوە، پێشتر ئەوەی دەتانەوێت بیهێڵنەوە ڕزگاری دەکەین، و پرۆتۆکۆڵەکەتان دەدەینێ.
+49 3744 4399760[email protected]دووشەممە تا هەینی، کاتژمێر 8 تا 17 · Straße der Jugend 5, 08228 Rodewisch